«Oso ondo» joan da Iranen eta Ameriketako Estatu Batuen arteko lehen bilera, Donald Trump presidentearen hitzetan. Ekialde Hurbileko herrialde horren programa nuklearraz aritzeko elkartu ziren atzo bi delegazioak, Omanen, iazko negoziazio sorta bertan behera geratu zenetik lehendabizikoz. Datorren astearen hasieran hitz egiten segitzekoak dira, Trumpek atzo kazetariei jakinarazi zienez: «Akordioa egin nahi dute, komeni zaie akordioa egin nahi izatea. Bestela, badakite zeintzuk izango diren ondorioak. Akordiorik gabe, aldapan gora egin beharko dute bidea». Horren adibide da bart sinatu duen agindu exekutiboa, Iranen eta harekin tratuak egiten dituzten beste herrialdeen aurka egiteko. Agindu horren arabera, AEBek %25eko muga zerga bat ezarriko die Iranekin tratuak egiten dituzten herrialdeei. Trumpek argudiatu du Iran mehatxu bat dela AEBen segurtasunarentzat. Etxe Zuriak eman du aginduaren berri, ohar bidez; AEBetako Merkataritza idazkariak zehaztuko du zeintzuk diren Iranekin tratuak egiten dituzten herrialdeak, eta Marco Rubio Estatu idazkariak emango du muga zergak ezartzeko agindua. Horiek kentzeko baldintza ere zehaztu du: Iranek eta harekin tratuak egiten dituzten herrialdeek AEBekin bat egitea «segurtasun nazionaleko, atzerri politikako eta ekonomiako kontuetan». «Presidenteak kontuak eskatu dizkio Irani: gaitasun nuklearra nahi izateagatik, terrorismoa babesteagatik, misil balistikoak garatzeagatik eta eskualdea desorekatuta Amerikaren segurtasuna, aliatuak eta interesak arriskuan jartzeagatik», diote oharrean. Hain zuzen ere, auzi horiexek eztabaidatu nahi ditu Washingtonek: Teheranen programa nuklearra, misilen programa, eta Ekialde Hurbilean duen eragina, babes ekonomikoa eta militarra ematen baitie eskualdeko hainbat miliziari. Abbas Araghtxi Atzerri ministroa da Irango delegazioko burua, eta Steve Witkoff AEBen Ekialde Hurbilerako mandatariarekin eta Jared Kushner Trump presidentearen suhiarekin bildu zen atzo, zeharka bazen ere. Araghtxik klaru utzi du, beste behin, «inoiz ere» ez dutela hitz egingo misilen programaz: «Defentsa kontua besterik ez da guretzat, eta ezin da negoziatu. Ez orain, ezta gero ere», esan du gaur Al-Jazeera hedabideak Dohan egin duen foro batean. «Dena den, prest gaude uranio aberastuaren maila jaisteko», erantsi du ministroak. Irani proposatutako bide orriaren arabera, ezingo luke uranioa aberastu hiru urtez, eta, ondoren, maila apalean egin ahalko luke hori, %1,5eraino, hain zuzen —2015ean adostutako akordioak %3,67ko muga ezarri zion—. Araghtxik ez du kopururik aipatu, baina esan du ez dutela onartuko «%0» izatea: «Aberasteko gaitasuna gure beharren araberakoa izango da, eta uranio aberastu hori ez da Irandik aterako». Teheranek %60 aberastutako 400 kilogramo uranio baino gehiago dauzka gordeta, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak iaz kaleratutako txosten baten arabera. AEBek beste herrialde batera lekualdatu nahi dute erreserba hori; Iranek, ordea, uko egin dio aukera horri. Bake Batzordea otsailaren 19an bilduko da Bake Batzordea estreinakoz bilduko da datorren otsailaren 19an, Washingtonen, Axios AEBetako hedabideak kaleratu duenez. Gazarako trantsiziozko gobernua gainbegiratzeaz arduratuko da nazioarteko organo hori; Donald Trump AEBetako presidenteak zuzenduko du, eta, besteak beste, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroa izango da hartako kide. Hain zuzen, Trump eta Netanyahu Etxe Zurian biltzekoak dira datorren astean, Irani buruz hitz egiteko, Israelgo lehen ministroaren bulegoak jakinarazi duenez.

Duela bi jardunaldira arte Osasuna irabazi ezinik zegoen Sandarretik urrun. Rayo Vallecanoren zelaian lortu zuen lehen garaipena, eta horrekin hautsi zuen bolada txarra. Bada, gaur bigarren garaipena kateatu du, 1-2 irabazi baitu Celtaren zelaian. Partida serioa jokatu du, eta Budimirrek eta Raul Garcia de Harok sartutako golei esker biribildu du egin du duen lan ona. Hala, lau jardunaldi daramatza galdu gabe, eta 29 punturekin sailkapenaren erdialdean egonkortu da. Osasunak bi jokalari garrantzitsu falta zituen gaurko partidarako: Torro eta Moncayola. Lehen zigortuta zegoen txartel pilaketengatik; bigarrena, berriz, gaixorik egon da aste osoan zehar, eta ezin izan zuen atzo Vigora bidaiatu. Hala, euskarrian Ruben Garcia eta Iker Muñoz aritu dira. Euria asko egin du partida osoan zehar, eta haizeak ere gogor jo du Etxekoak hobeto zelairatu dira. Baloiaren jabe izan dira, eta Osasuna atzean sartuta egon da. Gorritxoei kosta egin zaie atzetik ateratzea, eta Raduren atera gerturatzea. Claudio Giraldezek zuzentzen duen taldeak 6. minutuan izan du norgehiagokako lehen abagunea. Javi Rodriguez indartsu sartu da arean, baina haren errematea kanpora joan da. Argiagoa izan da 15. minutuan izan duena. Fer Lopezek ederki ikusi du Hugo Alvarez bakarrik zegoela, eta pase bikaina eman dio. Hura aurrez aurre geratu da Sergio Herreraren ate aurrean. Osasunako atezainak gelditu bikaina egin du, eta bi hankekin atera du baloia. Minutuak aurrera joan ahala, indarrak parekatu egin dira, nahiz eta oraindik ere Celtak zuen neurketaren aginte makila. 30. minutuan Boyomok min hartu du orkatilan, Borja Iglesiasekin izan duen lehia batean. Hala, Osasunak lehen aldaketa egin behar izan du. Herrrando atera du Liscik. Lehen zatia azken txanpan zegoen, eta 35. minutuan gorritxoen gola iritsi da. Raul Morok erdiraketa bikaina egin du eskuinetik, eta barrutik kanporako mugimendua eginez, buruz gol ederra sartu du Budimirrek. Kroaziako aurrelariak ederki hartu dio aurre Starfelti. Gorritxoen aurrelaria bolada betean da, azken lau partidetan aurkariaren atea zulatzea lortu baitu. Bi gol sartu zizkion Oviedori, eta bana Rayori, Vila-reali eta Celtari. 11 daramatza denboraldi honetan ligan. Golak lasaitasuna eman dio Osasunari. Hortik atsedenaldira bitarte gehiago izan du baloia, eta patxada handiagoz mugitu du. Nafarren minuturik onenak izan dira, nahiz eta ez duten aukera argirik eduki. Catenaren penaltia Baina bigarren zatia hasi eta gutxira Celtak gola sartu du: 53. minutuan. Borja Iglesiasek ezkerrez jaurti du, eta eskuan jo dio Catenari. Jose Luis Munuera epaileak penaltia adierazi du, baina VARetik begiratzera joateko esan diote, aurretik Ruben Garciari egindako falta ote zegoen ikusteko. Azkenerako penaltia adierazteko erabakiari eutsi dio. Borja Iglesiasek jaurti du, eta berdinketa lortu du. Osasunak ondo erantzun du. Serio eta ondo jarrita egon da zelaian. Celta kontraerasoen bidez saiatu da min egiten, baina nafarrek ondo eutsi diote. Gainera, ahal izan dutenean ez diote muzin egin erasora ateratzeari. 70 minutuan Liscik Budimir eta Ruben Garcia kendu ditu, eta Raul Garcia de Haro eta Osanbela atera.Azkenerako ondo atera zaio apustua. 76. minutuan Swedbergek aukera argia izan du etxekoentzat. Aurrelariak atzean utzi du Rosier, eta indartsu errematatu du. Baina berriro ere Herrerak gelditu bikaina egin du. Berehala iritsi da Osasunaren erantzuna, eta ezin hobea izan da, gainera. Izan ere, gola sartu du. Falta baten ostean, baloia Catenari ailegatu zaio. Atzelariak buruz jo du baloia, Marco Alonsori aurre hartuta. Atzetik etorrita bigarren zutoinean oina sartu du Raul Garcia de Harok, eta sareetara bidai du baloia (79. min.) Partidaren azken txanpan hortzak estutu behar izan ditu Osasunak. Izan ere, Giraldezek Yago Aspas zelairatu du, eta aurrelariak buruhauste dezente sortu dizkio gorritxoen atzealdeari. Bizpahiru aukera on izan ditu, baina ez du asmatu. Hala, Osasunarentzat izan dira hiru puntuak. Celta: Radu; Javi Rodriguez, Starfelt, Marcos Alonso; Javi Rueda (Mingueza,67.min.) Moriba, Miguel Roman, Carreira (Jones El-Abdellaoui, 83. min.); Fer Lopez (Aspas, .83. min.), Hugo Alvarez (Williot, 67. min.) eta Borja Iglesias (Jutgla, 76. min.). Osasuna: Sergio Herrera; Rosier, Boyomo (Jorge Herrando, 31. min.), Catena, Javi Galan; Aimar (Moi Gomez, 87. min.), Iker Muñoz; Ruben García (Asier Osambela, 70. min.), Víctor Muñoz, Moro (Bretones, 87. min.); Budimir (Raul García, 70. min.). Golak: 0-1: Budimirrek (35. min.). 1-1: Borja Iglesiasek (53. min., penaltiz). 1-2: Raul Garcia de Harok (79. min.).

Gasteizko Legutianoko Atea kaleko etxebizitza partekatu batean ordu batzuetan gotortu da 26 urteko gizon bat, labanaz armatuta, senide duen emakume bati eraso egin ostean. Arratsaldeko laurak inguruan hasi da gertakaria. Eztabaida gogorraren erdian, gizonak emakumeari eraso egin dio, eta labana batekin mehatxatu du. Halaber, pisuan zeuden besteei ere egin die mehatxu, eta haiek etxetik ateratzen edo beren geletan babesten saiatu dira. Ertzaintzak eta suhiltzaileek lau pertsona lagundu dituzte leihoetatik ateratzen, eta beste hiru geratu dira beren gelan giltzaz itxita. Ertzaintzaren negoziatzaileak gotortuta zegoen gizonarekin hitz egin du, eta, hark mehatxuekin jarraitzen zuela ikusita, ertzainak pisura sartu dira, eta erasotzailea atxilotu dute. Anbulantzia batek 30 urteko emakume bat ospitalera eraman du, labanaz eragindakoak ez ziren zauri arinekin.

Zein kezka, zein interes, zein eskubide dituen jakinarazi die Iranek AEBei, bi aldeek gaur Omanen zeharka edukitako bileran. AEBek gauza bera egin dute. Eta, besteak beste, Iranen programa nuklearraz berriro negoziatzen hastean, oraingoz hori bera —elkarren planteamenduak entzun ahal izatea, alegia— nahikoa iruditu zaio Teheranek Omanera bidalitako ordezkariari, Abbas Araghtxi Atzerri ministroari. Hasteko, behintzat, esan du gaurko elkarrizketa ontzat jotzen duela. Ez da gutxi, kontuan hartuta Donald Trumpek azkenaldian aldiro mehatxu egiten diola Irani. Washingtonek ez du adierazpenik egin bilerari buruz; Teheranen hitzetan, berriro biltzekoak eta negoziatzen jarraitzekoak dira, nahiz eta ez duen zehaztu ez noiz, ez non. «Atsegina» izan da gaurko bilera, Araghtxik agerraldi batean adierazi duenez. Eta uste du auzi nuklearraren bueltako elkarrizketetan «marko emankor bat» lortuko dutela gaur hartutako bidetik segituz gero. Ez du argitu, ordea, zein den bide hori. Hitz egiten segitzekoak dira, baina, azaldu duenez, orain aldeek, nork bere aldetik, xehetasunez aritu behar dute etxean. Hori bai, Irango diplomaziaburuak argi utzi nahi izan du negoziatzen jarraitzeko baldintzetako bat dela mehatxuak alboratzea, eta hori mahai gainean jarri duela gaur. Ez du ukatu, bide batez, bi aldeen artean «konfiantza» egotea beharrezkoa dela aurrerantz segitzeko, eta hain zuzen, iritzi dio hori bera falta dela egun, aintzat hartuta azkeneko «zortzi hilabete nahasiak» eta Iranek eta Israelek iazko ekainean eduki zuten bi asteko gerra. «Mesfidantza oztopo handi bat da», azpimarratu du. Omango Atzerri ministro Sayyid Badr bin Hamad al-Busaidik egin ditu bitartekari eta anfitrioi lanak Maskaten, herrialdeko hiriburuan, eta bilkuraren ondoren X-n idatzitako mezu batean adierazi du «erabilgarria» izan dela «ideiak argitzeko», eta «identifikatzeko zeintzuk izan daitezkeen aurrerapausoak emateko moduko eremuak». Iaz ere, Iranen eta Israelen arteko gerra piztu aurreko asteetan eta Trump Etxe Zurira itzuli berritan, Omanen negoziatu zuten bi aldeek, eta orduko formatu bera erabili dute gaur; hau da, Araghtxik zeharkako elkarrizketak izan ditu Steve Witkoff Ameriketako Estatu Batuen Ekialde Hurbilerako mandatariarekin eta Jared Kushner Donald Trump presidentearen suhiarekin. Ez dago garbi, ordea, zehatz-mehatz zer izan duten hizpide batzuek eta besteek. AEBek azken egunetan esan izan dute, baina, programa nuklearraz ez ezik Teheranen misilen programaz eta hark Ekialde Hurbilean duen eraginaz ere hitz egin nahi zutela. Teheranek ez zuen horretarako asmorik. Horren harira, eta Trumpen mehatxuak gogoan, Araghtxik berak hau esan du bilera hasi aurretik: «Gehiegizko eskakizunak ikusirik, islamiar errepublika prest dago subiranotasuna eta segurtasun nazionala defendatzeko». Ekialde Hurbileko potentzietako batentzat, Saudi Arabiarentzat, «ezinbestekoa» da auziari irtenbide diplomatiko bat ematea. NBEk txalotu egin du berriro negoziatzen hasi izana. iFrameResize({ log: true }, ‘#iranGeo’); Negoziazioetan bitartekari dabiltzan herrialdeek —Qatarrek, Turkiak eta Egiptok— gai zerrenda bat proposatu zieten aurreko egunetan bi aldeei: programa nuklearra, misilak eta Iranek eskualdeko miliziei ematen dien babesa. Proposamen horren arabera, Iranek ez luke uranioa aberastuko hiru urtez, eta, gero, maila oso apalean egin ahalko luke hori; azken batean, helburua da arma nuklearrik garatzeko modurik ez izatea. Kushner eta Witkoff AEBen ordezkariak, gaur, Omanen. EFE Hain zuzen, uranioa %1,5 aberastu ahalko luke; aurrez adostutako akordioak, 2015ekoak, %3,67ko muga ezarri zion Irani —maila horren bueltako lehengaia erabili ohi dute zentral nuklearrek—. Trumpek, ordea, akordio hori bertan behera utzi zuen bere lehen agintaldian (2017-2021), eta Iranek programa nuklearra garatzeari ekin zion berriro. Gaitasun nuklearra metatzen ari zela jakinda, Araghtxik eta Witkoffek elkarrizketa saioak egin zituzten iaz, beste itun bat adostearren. Bost bider bildu ziren, diplomaziak porrot egin arte: ekainean, Israelek bere kasa eraso zion Irani, arma nuklearrak garatzeko bidean zela argudiatuta, eta AEBek ere parte hartu zuten gero; azpiegitura nuklearrak bonbardatu zituzten. Narges Mohammadi bakearen nobel saridunak gose greba hasi du Bai bere egoera, bai «Irango bidegabekeriak» salatzeko, Narges Mohammadi 2023ko Bakearen Nobel saridun irandarrak gose greba hasi du. Hori adierazi dute gaur giza eskubideen aldeko ekintzailearen senideek, ohar batean. Mohammadiren defentsak atzo jakinarazi zuen gose grebari ekin diola; halaber, abenduaren 11n azkenekoz atxilotu zutela eta, ekintzailea zein baldintzatan dagoen ere salatu zuen. 53 urte ditu, eta 26 baino gehiago igaro ditu espetxean. Ordurako, Iranek %60 aberastutako 400 kilogramo pasatxo zituen, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak erasoaldiaren aurretik kaleratutako ohar baten arabera; ekainaz geroztik, Teheranek harremana eten zuen Nazio Batuen Erakundearen agentzia horrekin. Saiatu da lankidetza berreskuratzen, baina azken egunotan Irango agentzia nuklearreko buruak galdetu du ezen, programa nuklearra suntsituta geratu bazen, AEBek ziurtatu bezala, ea IAEA «zeren atzetik» dabilen. Erakunde horretako adituak ez daude ziur zenbateraino kendu zioten Teherani gaitasun nuklearra. Iranek %90 aberastu beharko luke uranioa arma nuklearrak garatzeko. Bi aldeen keinuak AEBek Iranen duten enbaxada birtualak herrialde horretan dauden estatubatuarrei agindu die «berehala» ihes egin dezatela; ahal izanez gero, Armeniara edo Turkiara. Ez da estreinako aldia; aurrez, krisi ekonomikoaren inguruko protestetan ere gauza bera ohartarazi zien: izan dezatela herrialdetik alde egiteko plan propioren bat; eta, bestela, gorde daitezela «leku seguru» batean. 14 AEBek zenbat ontziri jarri dizkieten zigorrak, Iranekin lotura dutelakoan. Washington eta Teheran negoziatzen hasi diren honetan, AEBetako Estatu Departamentuak gaur adierazi du zigorrak jarri dizkiela hamalau petrolio ontziri eta hamabost entitateri, Irango petrolioa modu «ez-zilegian» garraiatzea egotzita. Washingtonek ez du egoitzarik Iranen, ez behintzat 1979ko iraultzaz geroztik, milizia islamistek gatibu hartu baitzituzten hainbat estatubatuar; tartean, enbaxadako kideak. Urte hartako azaroan izan zen hori, eta gatibu horietako asko urtebete baino gehiago eduki zituzten bahituta. Iranen ordezkaritzak, berriz, keinu egin die iraultza islamikoari eta bahitutako haiei. Al-Jazeera hedabideak kaleratu duenez, Araghtxik Kavir basamortuan hartu du Omanerako hegazkina; hain zuzen, 1980ko apirilean, AEBetako armada hantxe ari zen prestatzen Arranoaren Atzaparra operazioa, miliziek gatibu hartutakoak askatzeko asmoz. Bertan behera utzi behar izan zuten operazio hori, arazo teknikoak eta harea ekaitza tarteko.

Burumakur amaitu dute gaur eguna realzaleek, txuri-urdinak Espainiako Kopatik kanpo geratu baitira. Eta, gainera, modurik mingarrienean. Arauzko denbora hutsean amaitu ondoren, Badalonak gola sartu du luzapenean, 113. minutuan. Lucia Pardok penalti bat huts egin du 90. minutuan, eta taldeak garesti ordaindu du gerora. Donostiako taldea zen finalerdietarako sailkatzeko faboritoa, eta, gainera, etxean jokatzen zuen, baina ez du lortu. Indartsu hasi du partida Realak; erasokor eta bizi. Epaileak txistua jo orduko argi erakutsi du asmoa. Lehen minutua bete aurretik izan du lehen gol aukera, baina Emma Ramirezek egindako jaurtiketa kanpora joan da. Eta bosgarren minutuan, balio ez zuen arren, gola sartu du Cecilia Marcosek. Ondo loratu du baloia, baina jokoz kanpo zegoela adierazi du epaileak. Hasiera-hasieratik txuri-urdinek izan dute jokoaren ekimena. 2023tik Kopan zaleen aurrean jokatu gabe zegoen Reala, eta aukera aprobetxatu nahi zuen. Potoloa zen saria, gainera: finalerdietarako sailkatzea. Hala ere, pixkana piztu egin da Badalona, eta txuri-urdinen jokoari neurria hartuz joan da. Behera egin du Realak, eta gora Badalonak. Hain zuzen, Baninik aukera garbi-garbia izan du 33. minutuan. Parean Realeko jokalaririk ez zuela hartu du baloia, eta haren jaurtiketa gaiztoa zutoinetik gertu joan da. Txuri-urdinak sufritzen ari ziren, eta harmailetan antzeman dute: zaleek animoz bultzatu dute taldea. Jokalariek behar zuten, eta on egin die. Erasoan bukatu du Realak lehen zatia, baina ez da gai izan markagailuan aurrea hartzeko. Azken unean, kolpea Aldaketa bikoitza egin du Badalonak atsedenaldian. Eta, egiari zor, hobeto zelairatu dira aurkariak. Trabatzen ari zitzaion kanporaketa Realari, eta aldaketa bikoitza egin du Arturo Ruizek ere. Intza eta Aiara zelairatu dira Guridiren eta Cecilia Marcosen ordez. Ausart jo dute erasora gero bi taldeek; edozer gerta zitekeen. 64. minutuan Badalonak sustoa eman dio Realari, eta ez nolanahikoa. Chamorrok gola sartu du, baina lehen zatian Cecilia bezala, jokoz kanpo zegoen aurrelaria. Beraz, baliogabetu egin du epaileak. Arriskutsu zegoen partida; elkarri min egiten ari ziren bi taldeak, eta bai bata eta bai bestea sufritzen ari ziren bi areatan. Kanporaketan kolpe erabakigarria emateko aukera bikaina izan du Realak arauzko azken minutuetan, baina ez du asmatu. 86. minutuan, epaileak txuri-urdinen aldeko penaltia adierazi du, Lavogez zelairatu berriari egindakoa. VAR sistema erabilita, berretsi egin du epaileak hartutako erabakia, jokaldia patxadaz ikusi ostean. 90. minutuan bota du Lucia Pardok, baina atezainak geratu du jaurtiketa. Lanean segitu beharra zuten txuri-urdinek, eta halaxe egin dute. Oraindik luzapen osoa zuten aurretik gola sartzeko. Erritmo biziari eutsi diote bi taldeek, baina kementsuago ari zen Reala. Pixkanaka, atzean sartu dira Badalonako jokalariak, txuri-urdinen erauntsiari eutsi nahian. Golik gabe amaitu da, halere, luzapeneko lehen zatia. Bigarrenaren hasieran aukera ona izan du Lucia Pardok, baina atezainak geldiketa ikusgarri batekin erantzun dio. Penaltia ere eskatu dute txuri-urdinek. Azkenean, gola sartu duena Badalona izan da, 113. minutuan. Kolpe handia izan da txuri-urdinentzat. Saiatu dira partida berdintzen, baina ezin izan dute. Reala-Badalona Reala. Arrula; Emma (Lucia Rodriguez, 66. min.), Aparicio, Florentino, Moraza; Eizagirre (Lucia Pardo, 66. min.), Cahynova, Andreia (Fernandez, 94. min.), Guridi (Intza, 56. min.), Marcos (Aiara, 56. min.); eta Uria (Lavogez, 84. min.). Badalona. Maria; Itzi, Cubedo, Majarin (Irina, 105. min.), Barclais; Carmona, Gonzalez (Jungle, 92. min.), Lorena (Llompart, 46. min.); Julve (Sanchez, 92. min.), Banini (Jankovska, 71. min.) eta Kullashi (Chamorro, 46. min.). Golak. 0-1: Itzi Pinillosek (113. min.).

Bukatu da 1991n Gerra Hotza amaitu zenean arma nuklearren kopurua mugatzeko eta ikuskatzeko Errusiak eta AEBek sinatutako ituna. Izan ere, gaur iraungi da START Berria akordioa. Adostu zutena eskuan, ezin da berriro berritu, nahiz eta Moskuk zera planteatu dion Washingtoni: jasotakoa betetzen segitzea, norberaren borondatez. AEBek ez dute formalki erantzun, baina Donald Trump presidenteak esan du «ideia ona» iruditzen zaiola. Kremlinek argi utzi nahi izan du, bide batez, «erantzukizunez» jokatzen segituko duela. START Berria iraungitzearekin bat, ordea, bi potentziek adostu dute goi-mailako komunikazio militar zuzena berrezartzea. Azken akordioa 2010ean izenpetu zuten bi potentzia nuklearretako estatuburuek. Horren arabera, 1.550 jaurtigai nuklear eduki ditzakete gehienez; gainera, muga bat ezarri zioten lurreko eta itsaspeko misil eta bonba jaurtitzaile nuklearren kopuruari ere: 700 unitate. 2011n sartu zen indarrean, hamar urteko iraupena ezarri zioten, eta 2021ean beste bost urterako berritu zuten. Gaur arte. 2021ean bertan eten zituzten goi-mailako elkarrizketa militarrak, eta, orain, kontrakoa egin dute: armategi nuklearraren inguruko ituna berritu ez, baina komunikazio militar zuzena berrezarri. Arabiar Emirerri Batuetan negoziatu dute hori, eta, AEBetako armadaren Europako Agintaritzaren arabera, «kalkulu okerrak» eragozteko eta «tentsioa ez areagotzeko bideak» bermatzeko balioko du START Berria iraungitzea, ordea, ez da albiste ona, Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek gaur nabarmendu duenez. «Ez diote gure proposamenari erantzun», jakinarazi du, egunero eman ohi duen prentsaurrekoan. Izan ere, AEBek uste dute Errusiaren proposamenak ez duela zentzurik, ezta soilik Moskurekin beste hitzarmen bat egiteak ere. 314 Zenbat preso trukatu dituzten Errusiak eta Ukrainak. Kievek eta Moskuk 314 preso trukatu dituzte, Abu Dhabin AEBetako ordezkariekin egindako hiru aldeko bileran hori adostu ostean. Alde bakoitzak 157 preso entregatu dituela baieztatu du Errusiako Atzerri Ministerioak. Izan ere, Pekinera begira daude Washingtondik. AEBetako Justizia Departamentuaren datuek diotenez, Txinak duela sei urte halako bi buru nuklear ditu: hirurehun zituen 2020an, eta gaur egun seiehun ditu. AEBren proiekzioek diotenez, 1.000ra helduko da 2030ean. Hau da, beste itun bat egitekotan, Txinak ere hori sinatzea nahi dute AEBek. Baina Pekinek ez du horretarako asmorik. Lin Jian Atzerri Ministerioko bozeramaileak gaur argudiatu duenez, Pekinen «indar nuklearra» ez dago Errusiak eta AEBek dutenaren pare, eta, beraz, ez du parte hartuko armagabetze nuklearrari buruzko «oraingo negoziazioetan». Txinako Global Times egunkariak jaso duenez, Linek nabarmendu du, bide batez, «autodefentsara» bideratuta dagoela beren estrategia nuklearra, eta «segurtasun nazionala» bermatzeko behar adinako indar nuklearra dutela. Pekinen jarrera defendatu du Errusiak. Izan ere, Peskoven hitzetan, Txinaren indar nuklearra ezin da parekatu AEBek eta Errusiak dutenarekin: «horregatik ez dute negoziazioetan parte hartu nahi». Horren guztiaren harira, Vladimir Putin Errusiako presidenteak Xi Jinping Txinako bere homologoarekin hitz egin zuen atzo telefonoz, eta, ordu batzuk geroago, gaur goizaldean, Trumpekin mintzatu da Xi. Txinako Atzerri Ministerioak ondoren kaleratu duen oharrak dioenez, garrantzitsua da bi potentzia ekonomiko nagusiek «harreman egonkorra» edukitzea. Horiek horrela, gaur-gaurkoz ez dago potentzia nuklearren buru kopurua mugatuko duen hitzarmenik indarrean. 1991n, Gerra Hotzaz geroztik aurrenekoa sinatu zutenean —START akordioa—, 6.000 burukoa zen muga; 1993an, START II sinatu zutenean, 3.000ra murriztu zuten. AEBek 1945ean lehen proba nuklearrak egin zituztenetik, beste hainbat herrialdek lortu dute bonba atomikoak garatzea. Egun, bederatzi dira potentzia nuklearrak, hau da, bonba nuklearrak dituzten herrialdeak. AEBak Bonba nuklearrak herritarren aurka erabili dituen herrialde bakarra da. 1945ean Hiroshima eta Nagasaki (Japonia) bonbardatu zituen, eta 200.000 pertsona baino gehiago hil. Urte hartatik, 1.000 proba nuklear baino gehiago egin dituzte. Egun, 1.770 buru nuklear ditu jaurtitzeko prest, eta beste 1.930 biltegiratuta; guztira, 3.700. Errusia AEBek baino bonba nuklear gehiago dituen herrialde bakarra da. 4.309 buru nuklear ditu: 1.718 jaurtitzeko prest, eta 2.591 biltegiratuta. 1957tik berrehun proba nuklear baino gehiago egin ditu. AEBek eta Sobietar Batasunak 1976ko maiatzean sinatu zuten lehen aldiz arma nuklearrak mugatzeko akordio bat. Erresuma Batua Bonba nuklearra lortu zuen hirugarren herrialdea izan zen, AEBen eta Sobietar Batasunaren ostean. 1952an egin zuen lehen leherketa atomikoa, Australiako Montebello uhartedian. Ordutik, 45 entsegu egin ditu; azkena, 1990eko hamarkadaren hasieran. Guztira 225 buru nuklear dauzka, horietatik 120 jaurtitzeko prest ditu, eta 105 biltegietan. Frantzia EB Europako Batasunean arma nuklearrak dituen herrialde bakarra da Frantzia. Saharako basamortuan lortu zuen lehen aldiz bonba atomiko bat leherraraztea, 1960an. Ordutik, 210 proba egin ditu; azkena, 1996an. Egun, 280 buru ditu jaurtitzeko prest, eta beste hamar, biltegiratuta. Arma nuklearrak dituzten herrialdeen artean Frantzia eta Erresuma Batua dira Proba Nuklearrak Erabat Debekatzeko Ituna sinatu eta berretsi duten bakarrak. Txina Seiehun buru nuklear ditu gaur egun Txinak; unitate gehien dituen hirugarren herrialdea da, AEBen eta Errusiaren atzetik. Moskuk eta Washingtonek baino beranduago lortu zuen arma nuklearrak garatzea, eta buru nuklearren kopuruan alde handiz dago atzetik. Gainera, seiehun buru horietatik, 24 baino ez ditu jaurtitzeko prest. 1964tik 45 proba nuklear egin ditu. India, Pakistan, Israel eta Ipar Korea Indiaren, Pakistanen, Israelen eta Ipar Korearen kasuan, biltegiratuta dituzten buru nuklearren kopurua baino ez du jasotzen SIPRI Bakearen Nazioarteko Ikerketa Zentroak, arma nuklear guztiak biltegietan dituztelako, edota zabaldutako buru kopurua murritza delako. Indiak 180 ditu; Pakistanek, 170; Israelek, 90; eta Ipar Koreak, 50. Bonba nuklearrak dituzten herrialdeen artean India, Pakistan eta Israel dira Arma Nuklearrak Ez Ugaltzeko ituna sinatu ez duten bakarrak. Ipar Koreak hitzarmen hori onartu zuen 1985ean, baina 2003an akordiotik atera zen.

Kexu zen kazetaria. Eskuetan zeraman mikroaren boteretik, frantsesez nahi zituen auzipetuen adierazpenak. Mehatxu eginez urrundu da Baionako auzitegi aitzinean bildua zen jende multzotik: «Horrela bada, ondoko aldian ez gara etorriko». Euskaldunen hizkuntza eskubideak errespeta ditzatela aldarrikatzeko egin zuten ekintza EHEko lau kideek irailaren 27an. Eta eskubide hori errespetatzeko eskatu diote auzitegiari ere; euskaraz bizitzeko eskubidearen aldeko aldarrikapen bilakatu dute beren kontrako auzi saioa. Hortik aitzina, a zer-nolako sorpresa prentsaren aitzinean ere adierazpenak euskara hutsean egin nahi izatea. Ulertezina kazetari frantses elebakarrarentzat. Komunikazio estrategiatik zalantza egin liteke zer jarrera hartu beharko lukeen halako kasuetan militanteak —baina ez da hori hemen eztabaida—; aldarrikapen politikotik begi bistakoa da. Eta kazetariari badagokio hori errespetatzea, gustatu ala ez. Baina boteredun dira, eta boterea sentitzen dute; togarena, mikroarena…; inposatzeko boterea. Zor zaie frantsesa. Planto egin dute EHEko kideek. Epailearen aitzinean lehenik, kazetariaren aitzinean ondoren. Halako gehiago beharko dira guri ere eskubideak zor zaizkigula onartzeko.

Reala Kopako finalerdietan izango da beste urte batez, Alavesen kaltetan. Arabako taldeak gertu izan du horretarako aukera. Minutu askoan oso nagusi izan baita Pellegrino Matarazzok zuzentzen duen taldearen aurkako final-laurdenetako partidan. Bi aldiz jarri da aurretik, eta penalti bat ere huts egin du. Baina Realak beste behin partida irauli du: lau minutuan egin du, 76. eta 80. minutuen artean Guedesen eta Oskarssonen golei esker. Alavesen hasierako hamaikakoan ohikoak diren hainbat jokalari aulkian geratu dira: Sivera, Antonio Blanco, Pablo Ibañez eta Lucas Boye. Realean, berriz, ez dute hasieratik jokatu Zubeldiak eta Gorrotxategik. Gainera, Sergio Gomezek zelai erdiko hegalean jokatu du. Alaves hobeto zelairatu da, beste txinparta batekin. Hala, zazpigarren minutuan gola sartu du. Denis Suarezek bizkarra irabazi dio Aiheni ezker hegaletik, burua jaso, eta Mañasi eman dio baloia. Harrobiko jokalaria bakarrik zegoen, eta Rebbachi eman dio pasea. Indar askorik gabe errematatu du, baina Remiro ez da fin aritu, eta baloia sareetara joan da. Osasunaren aurkako final-zortzirenetako partidan bezala, Reala lo zelairatu da, eta defentsan oso bigun. Hala, Alavesek gertu izan du bigarrena. Baina Toni Martinezen jaurtiketak Jon Martinen gorputzean jo du. Coudeten taldea hobeto zegoen. Baina orduan Guedes azaldu da. Portugaldarrak oso buruz buruko jokaldi ona egin du ezkerretik, eta korner bat behartu du. Hura jaurti ostean, aldaratzea Guedesi berari iritsi zaio. Hark pase bikaina eman dio Oiartzabali. Kapitainak bitan pentsatu gabe errematatu du ezkerrez, eta neurketa berdindu du: 1-1 (15. min.) Baina Alavesek nagusi izaten jarraitu du. Brais Mendezek eta Carlos Solerrek ez dute jokoaren kontrola izan, eta Matarazzoren taldeak nabaritu egin du. Hala, 29. minutuan Ottoren eta Mañasen artean jokaldi ona lotu dute, Realak huts egin du atzean berriz ere, eta azkenean Turrientesek penaltia egin dio Ottori: Toni Martinezek sareetara bidali du baloia. Atsedenaldira bitarte partidak berdin jarraitu du, eta Alavesek pare bat aukera izan ditu aldea handitzeko. Baina ez ditu baliatu, eta 2-1 amaitu da lehen zatia. Lau minutuan buelta Bigarren zatiko lehen minutuetan Reala hobeto atera da, baina Alavesek kontrolpean izan du neurketa. Izan ere, bisitariek ez zioten abiadurarik ematen baloiari. 66. minutuan akats larria egin du Caleta-Carrek, area barruan kamisetatik heldu baitio Toni Martinezi. VARean begiratu ostean epaileak penaltia adierazi du. Toni Martinezek jaurti du, baina Alex Remirok asmatu egin du baloiaren norabidea, eta geratu egin du. Matarazzok aulkia mugitu du, besteak beste Oskarsson eta Dani Diez zelairatu ditu. Taldeak beste abiadura bat behar zuen. Azkenerako, Realak lau minutuan irauli du partida, Guedesek eta Oskarssonek baliatutako bi kontraerasori esker, eta finalerdietan da.

Denboraldi kaskarra egiten ari da Athletic, baina gaur argi zuen helburua: Espainiako Kopako finalerdietarako sailkatzea. Eta lortu du. 1-2 irabazi du Valentziaren aurka, 96. minutuan Iñaki Williamsek sartutako gol eder bati esker. Gogoz ospatu dute guztiek; ez zen gutxiagorako. Bigarren zatian aurkaria baino hobeto aritu da talde zuri-gorria, eta merezita kanporatu du Valentzia. Bi taldeak elkarri neurria hartu nahian zelairatu dira, bizi, eta jokoan zer zuten jakitun; ahal zutenean, erasora jo dute bai Valentziak eta bai Athleticek. Hala ere, akats asko egin dituzte bi taldeek, eta baloi dezente galdu. Nagusitu nahian ari ziren biak, baina ezinean. Dena den, minutuek aurrera egin ahala, Valentzia geroz eta erosoago aritu da. Akats larri bat egin du Lekuek hamabigarren minutuan; baloia kontrolatzerakoan huts egin, eta Valentziako Rioja jokalariak hartu du; zuzenean jo du atezainarengana, baina, zuri-gorrien lasaitasunerako, jaurtiketa eskasa egin du. Une zailak bizitu ditu talde zuri-gorriak, baina pixkanaka osatzen joan da. Eta orduantxe azaldu da Sadiq. Robert Navarrok hegaletik egindako falta jaurtiketa Valentziako aurrelariak errematatu du, eta bere atean gola sartu. Ustez erdiraketa desbideratu nahi zuen, baina kontrakoa egin du, baloia sarera bota. 30. minutuan, berriz, aukera garbi-garbia izan du aurrelariak, baina erremate ezin eskasagoa egin du buruz area txikian. Valentziak egindako oparia, baina, azkar bueltatu dio Athleticek. Ez dio luzaroan eutsi aldeari. 35. minutuan baloiak ihes egin dio eskuetatik Padillari, eta Sadiqek ez du barkatu. Area batean eta bestean protagonista izan da aurrelaria. Estutu egin du Valentziak hurrengo minutuetan, eta sufritu Athleticek. Piztu dira gerora zuri-gorriak, eta une batzuetan estu hartu dituzte aurkariak. Azkenerako, markagailuan banakoa zela joan dira aldageletara. Ez ziren itxura ona ematen ari Valverderenak, baina, behintzat, kanporaketan bete-betean sartuta zeuden. Azken minutuan, zoramena Kontatzeko gutxi egon da bigarren zatiaren hasieran, eta asko bukeran. Aldaketa hirukoitza egin du Valverdek 59. minutuan: Yuri, Ruiz de Galarreta eta Guruzeta zelairatu dira Laporteren, Vesgaren eta Izetaren ordez. Izan ere, aldaketak egin ditu Valverdek hamaikakoan. Iker Monreal erdiko atzelariak debutatu egin du Athleticekin, eta aspaldi jokatu gabe zegoen Laporterekin aritu da. Hasieratik jokatu dute, besteak beste, Nico Serranok, Seltonek eta Izetak ere. Segidan, bi aukera on izan ditu Nico Serranok, baina haren jaurtiketak gutxigatik joan dira kanpora. Hobeto ari zen Athletic. Dena den, Foulquierrek aukera ona izan du 66. minutuan. 70. minutuan, berriz, Williams anaiak sartu dira Seltonen eta Robert Navarroren ordez. Athletic nagusitzen ari zen zelaian, eta konfiantza hartu dute jokalariek. 73. minutuan, VAR sistema erabilita, Athleticen aldeko penaltia adierazi du epaileak. Eskuarekin jo dio Tarregak, argi eta garbi. Jauregizarrek bota du, baina atezainak geratu egin dio. Eskuak burura eraman dituzte Athleticeko jokalari guztiek. Esku-eskura izan dute kanporaketan aurretik jartzea, baina Dimitrievskiren eskuak geldiarazi ditu. Tentsio handikoak izan dira azken minutuak. Bi taldeek asko zuten irabazteko, baina, aldi berean, asko galtzeko. Gorosabelek taldea salbatu du 87. minutuan: atezainaren aurrean bakarrik geratzekoa zen Hugo Duro, baina lurrera bota eta baloia lapurtu dio talde zuri-gorriko atzelariak. Eta 96. minutuan, dagoeneko denak luzapenaren zain zeudenean, Athleticek gola sartu du. Iñaki Williamsek bikain errematatu du anaiak egindako erdiraketa. Zuri-gorriek lortu dute helburua: finalerdietarako sailkatzea. Valentzia-Athletic Valentzia. Dimitrievski; Foulquier, Comert, Copete (Tarrega, 59. min.), Jesus Vazquez; Ugrinic (Rodriguez, 89. min.), Pepelu, Rioja, Danjuma (Diego Lopez, 76. min.); Beltran (Ramazzani, 76. min.) eta Sadiq (Hugo Duro, 59. min.). Athletic. Padilla; Gorosabel, Monreal, Laporte (Yuri, 59. min.), Lekue; Jauregizar, Vesga (Ruiz de Galarreta, 59. min.); Nico Serrano, Selton, Navarro; eta Izeta (Guruzeta, 59. min.). Golak. 0-1: Sadiqek, bere atean (26. min.); 1-1: Sadiqek (35. min.); 1-2: Iñaki Williamsek (96. min.).

Amaitu da Athleticen ibilia Espainiako Kopan denboraldi honetan. Gaizki amaitu da, zigorra jaso baitu gaur Atletico Madrilen zelaian: 4-1 galdu du. Emaitza horrek bi ondorio ditu: batetik, Javi Lergak entrenatutako taldea ez da sailkatu finalerdietarako; eta, bestetik, Athleticeko jarraitzaileak bigarren urtez jarraian geratu dira euren taldea etxean bertatik bertara ikusi ezinik. Erronka zaila zuen talde zuri-gorriak: koska bat gorago dagoen aurkari baten kontra ariko zen; zerbaitegatik ari da Atletico Madril Txapeldunen Liga jokatzen. Gainera, Espainiako taldeak etxean jokatuko zuen kanporaketako partida bakarra. Hori aski ez, eta zenbait jokalari garrantzitsu gabe ariko zen Athletic. Gauza asko zituen kontra. Alde, ordea, talde bakoitzaren sasoia eta joera zituen: bolada gozoan zegoen Athletic, eta krisi betean Atletico Madril. Baina boladak, onak zein txarrak, eten egiten dira noizbait, eta, Athleticen zoritxarrerako, gaur eten dira; Atletico Madril, berriz, haren bizkar suspertu da, noiz eta sari handia jokoan zegoela: finalerdiak jokatzea. Atletico Madrilentzat izan da saria. Athletic, ordea, esku hutsik geratu da. Athleticek ordu laurden eskas eutsi dio Atletico Madrili. Tarte horretan sendo aritu dira bisitariak, eta etxekoak nekez iritsi dira aurkariaren arearen ingurura. Sendo eutsi bakarrik ez, aurrera ere egin du Athleticek, eta laugarren minutuan aukera ona izan du Clara Pinedok gola sartzeko, baina haren jaurtiketa gutxigatik joan da kanpora. Pixkanaka-pixkanaka, Atletico Madrilek gora egin du, eta arriskua sortzen hasi da. Baloia patxadaz jokatuz eta pase onena bilatuz lortu du. Hemezortzigarren minutuan, Olatz Santanak ondo gelditu du Andrea Medinak egindako burukada. Handik gutxira, Jensenek beste aukera bat izan du, baina kanpora bota du baloia. Nagusi zen etxeko taldea, eta sufritzen ari zen Athletic. Amaiurren erakustaldia Hirugarren ahaleginean, ordea, ez du huts egin Atletico Madrilek. 33. minutuan, etxekoak bizi atera dira kontraerasora, Amaiurrek pase zehatza egin dio Jenseni, eta hark ez du huts egin Olatz Santanaren aurrean. Gol horrek etxekoen nagusitasuna eta bisitarien ezina areagotu du, eta bost minutu eskas geroago, bigarren gola sartu du Atletico Madrilek. Kontraerasoan izan da berriro: Laurenek luze bota du baloia aurrera, Amaiurrek aurrea hartu dio Elexpururi, bikain jaso du baloia, eta ezin hobeto amaitu du jokaldia. Lehen golean bezala, bigarrenean ere eskas aritu da Athleticeko defentsa, eta oso garesti ordaindu du. Jota zegoen Lergaren taldea, eta etxekoak hori aprobetxatzen saiatu dira, lehen zatia amaitu baino lehen partida erabakita uzteko. Lortzekotan izan dira, Fiammak gola sartu baitu, baina epaileak baliogabetu egin du, jokaldia telebistan berrikusi eta Sara Ortegari falta egin ziotela adierazita. 2-0ekoarekin bukatu da lehen zatia. Bigarren zatia falta zen jokatzeko, baina Athletici izugarri zaildua zitzaion neurketa. Suspertu beharra zuen. Hori egin nahian, Lergak Azkona zelairatu du Ane Camposen ordez. Athleticek beste aldarte batekin ekin dio bigarren zatiari, gogotsu, eta arriskua sortzen hasi da. Horri segida eman nahian, Lergak hiru aldaketa egin ditu kolpe batez: Agote, Gurtubai eta Benito zelairatu ditu Vilariño, Leire Baños eta Nerea Nevadoren ordez. Aspaldiko partez, nagusi ziren bisitariak. Athletic itsu-itsuan ari zen golaren bila, eta askotan gertatu ohi da horrela arituta gola jasotzea. Eta horixe gertatu da, 67. minutuan hirugarren gola jaso baitu. Fiammak sartu du, Amaiurren jokaldi bat amaituta. Hirugarren gol horrek erabakita utzi du partida. Bisitariek erasoan jarraitu dute, eta Amaiurrek ederki aprobetxatu du bere erakustaldia biribiltzeko: laugarren gola sartu du 77. minutuan. Azkenerako, Athleticek helburua lortu du, eta gol bat sartu du, emaitza nolabait txukuntzeko. Azkonak sartu du, buruz, 91. minutuan. Horrela amaitu da partida. Amaitu da Athleticen ibilia Kopan. Gaurkoa lehenbailehen ahaztu eta Ligari heldu behar dio orain. Gaurkoak ikasgaia izan behar du etorkizunerako. ATLETICO MADRIL-ATHLETIC Atletico Madril. Gallardo; Lloris, Lauren Leal, Menayo (Xena, 82. min.), Medina; Fiamma, Boe Risa (Natalia Peñalvo, 78. min.), Bartel (Kuehl, 65. min.); Alexia, Amaiur (Sheila, 78. min.) eta Jensen (Priscila, 65. min.). Athletic. Olatz Santana; Elexpuru, Landaluze (Maddi Torre, 85. min.), Eider Arana, Nerea Nevado (Gurtubai, 58. min.); Valero, Leire Baños (Agote, 58. min.), Pinedo; Vilariño (Benito, 58. min.), Ane Campos (Azkona, 46. min,) eta Sara Ortega. Golak. 1-0: Jensenek (33. min). 2-0: Amaiurrek (38. min). 3-0: Fiammak (64. min.). 4-0: Amaiurrek (77. min.). 4-1: Azkonak (91. min.).