AHTren Gipuzkoako tarteko lanak 2024an amaituko direla aurreikusi du Arriolak. Europako herritarren “konektibitatea hobetzeaz gain”, AHTk Euskadiren garapena, lehiakortasuna eta Europan duen presentzia indartuko dituela nabarmendu du Eusko Jaurlaritzako Garraio arduradunak.

Egun hotzak gero eta hurbilago daude. Eta orduan ez da elektrizitatea soilik izango. Azken urtean gas naturalaren prezioan izan den gorakadak negu gogorra iragartzen du. Baita poltsikoetarako ere. Merkatuko aurreikuspenen arabera, igoerak udaberrira arte iraungo du gutxienez, eta gasaren faktura %10 baino gehiago handitzea espero da. Argindarraren garestitzearekin batera, etxeko eta industriako ekonomientzat beste kolpe bat izango da, gas naturala Hego Euskal Herrian erabiltzen den energia guztiaren herena baita.

Aurreikuspenok garai jakin batean iritsi dira, gainera. Aste honetako elektrizitatea historiako garestiena izan da, eta etengabe egin du gora uda hasieratik. Argindarraren prezioa gasarenak baldintzatzen du. Elektrizitatea nagusiki erregai hori erabiltzen duten ziklo konbinatuko plantetan ekoizten delako. Horiek hala, ez da aldaketarik espero elektrizitatearen handizkako merkatuan ere, hurrengo udaberrira arte behintzat. Horrez gain, karbono isurketa eskubideen merkatua ere izugarri garestitu da, Europako Batasunak bultzatutako zero emisio politiken ondorioz, eta horrek are gehiago garestitu ziklo konbinatuko zentralen jarduna.

Baina zergatik dago hain garesti gasa eta, bereziki, Europan? Analisten arabera, hainbat faktore daude: alde batetik, Txinaren eskari handia dago, batez ere bere industriarako —zeina mendebaldekoak bezala deskarbonizazio prozesu betean dagoen—, eta neguan erreserba nahikoak izateko. Gasbideen bidez iristen zaionaz gain, Txinak itsasontzietan garraiatutako gas likidotu (GNL) gero eta gehiago behar du, eta ekoizleak zati handi bat hara eta inguruko merkatuetara bideratzen ari dira. Horrek esan nahi du ontziak Europara erakarri ahal izateko gehiago ordaindu behar dutela hornitzaileek.

Bestetik, Errusiak Europari ezarri dizkion hornikuntza murrizketak daude, Nord Stream2 gasbide berriaren inguruko auziaren ondorioz; Errusia eta Europa lotzen ditu horrek, Ukrainatik (AEBen aliatua) igaro gabe. Alemaniak eta AEBek berriki sinatu duten akordioaren ondoren Mosku prest agertu da iturriak zabaltzeko.

Beste arazo puntual batzuk ere badaude, hala nola Aljeriaren eta Marokoren arteko gatazka diplomatikoak, bereziki Afrikako iparraldearen eta Iberiar penintsularen arteko gas fluxuari (Medgaz gasbide nagusiari) eragiten diotenak, eta ekoizpenean ere murrizketak izaten ari dira AEBetan, Norvegian eta beste leku batzuetan, arrazoi koiunturalak direla eta. Horri gehitu behar zaio Alemaniak datorren urtean zentral nuklearrak ixten hasteko programa abiatuko duela, eta horrek gas naturalaren eskaria handituko duela herrialde horretan, Europako merkatuetan eraginez.

Sei aldiz garestiago

«Gas naturalaren prezioen arazoa urritasuna da, eta Europa osoari eragiten dio. Biltegiratze mailak minimoetan daude; neguan tentsioa egongo da merkatuetan», ohartarazi du Jorge Fernandez Orkestra Lehiakortasunerako Euskal Institutuko energien laborategiko koordinatzaileak. Herbehereetako Title Transfer Facility (TTF) da Europan erreferentziazko merkatua edo hub-a; horren arabera, gasaren prezioa sei aldiz biderkatu da duela urtebetekoarekin alderatuta. Analisten aurreikuspenen arabera, datozen sei-zazpi hilabeteetan «eskasia larria» egongo da Europa osoan, eta aurrera begira ere zalantzaz mintzo dira.

Euskal Herrian ere nabaritzen ari dira ondorioak. Hegoaldeko lau lurraldeak ez dira Errusiako gasaren hain menpekoak. Gasbide nagusia Aljeriatik dator. Baina gas gehiena (%62,75) itsasontziz iristen da, Bilboko portura, gas likidotu moduan (GNL). Kontua da ontzi horietako asko beste noranzko batzuk hartzen ari direla azken hilabeteetan, Asiara bereziki. Eta hain zuzen ere, hori da garraiatutako gasaren menpekotasun handia izateak duen beste arazoetako bat, Fernandezen arabera. «Gas likidotuaren merkatua globala denez, planetako eskualdeen artean eskaintzaren eta eskariaren arteko balantzean gertatzen den edozein aldaketak eragin nabarmena izaten du».

Trantsizioa eta gasa

Ikatza ordezkatzera deitua dago gasa. IEA Nazioarteko Energia Agentziaren arabera, eskaera %45 haziko da Txinan, Indian eta Asiako hego-ekialdean oro har. 2040rako, zenbait egoera posible ezartzen ditu IEAk, eta horietako batek, susperraldi jasangarrikoak, aurreikusten du energia mix globalaren ia erdia gasak (%23) eta petrolioak (%22) hartuko dutela, ikatzak %10 izango duela eta berriztagarriek (hidraulikoak barne) %36.

Industriaren elektrifikazioan gasak rol garrantzitsua jokatuko du, beraz. Baita argindarraren prezioetan ere, gaur egun elektrizitatearen parte handi bat gasarekin sortzen baita. Azken hilabeteetako garestitzea Europa osoan nabaritu da; herrialde batzuetan beste batzuetan baino gehiago, baina denetan. Izan ere, merkatu erregulazio bera dute, baina herrialde bakoitzak berezko ezaugarriak ditu.

Gehienetan, elektrizitatearen handizkako merkatuan sartzen den prezio marjinala ikatza da, horrek ezartzen du azken prezioa; eta horren ekoizpena merkeagoa denez, argindarra merkeagoa izaten da. Beste merkatu batzuetan, Espainiakoan kasurako, gasa da sartzen den azkena, ez baitago ia ikatzik, eta horrek gehiago garestitzen ditu prezioak, gasik ere apenas dagoelako. «Iberiar penintsulako energien merkatua inportazioen mende dago. Merkatuko arriskuak partzialki arintzeko modu bat dagoen gas naturalaren erreserbak ustiatzea izango litzateke. Baina horrek adostasun politiko eta soziala eskatuko luke», azaldu du Fernandezek, besteak beste, fracking erauzketa sistema gatazkatsua gogoan.

Horren ingurukoak alde batera utzita, azken urteetan gasaren alde apustu handia egin da Hego Euskal Herrian: bereziki, garraiatzeko eta biltegiratzeko azpiegituretan. Nagusia Zierbenan (Bizkaia) dago: Bahia de Bizkaia birgasifikatzeko planta. Han, itsasontziek ekartzen duten gas likidotua jaso eta transformatzen da, gero gasbideen sarean sartzeko. Mota horretako bigarren azpiegitura da Iberiar penintsulan, Bartzelonakoaren ondoren. Penintsulan sartzen den gas likidotu guztiaren %25 bildu eta eraldatzen du Bilbokoak.

Horrez gain, bi konexio puntu daude Frantziako gas sarearekin, bata Larraungo gainean (Nafarroa eta Zuberoa artean), eta bestea, Irunen (Gipuzkoa), 2015ean sortua. Gasa biltegiratzeko azpiegitura bat ere badago, itsasoan, Bermeoko (Bizkaia) Gaviota plataforman. Horrekin batera, ziklo konbinatuko bi instalazio daude, gas naturala erabiltzen dutenak elektrizitatea sortzeko: Boroakoa (Bizkaia) eta Castejongoa (Nafarroa). Horiek sortzen dute Hego Euskal Herrian kontsumitzen den argindarraren zatirik handiena.

Fernandezek uste du azpiegitura aldetik arazorik ez dagoela, «egokiak» direla egun dauden beharrei erantzuna emateko. «Akaso, Frantziarekin konektatzeko gaitasuna handitzea ona izango litzateke, baina hori baztertuta dago Frantziako hegoaldeko gas sistemaren mugengatik eta merkatuan lan egiten duten agenteen benetako interes faltagatik».

Prezioak gora luzerako

Gas naturala energiari eta klimari buruzko eztabaidetan leku deserosoa duen erregaia da. Ikatza baino garbiagoa da, gutxi gorabehera CO2 erdia isurtzen du elektrizitatea sortzeko erabiltzen denean, baina erregai fosila da, emisioei eta klima aldaketari eragiten diena.

Dena den, analistek argi dute: klima aldaketaren aurkako borrokak gasaren eskaria bultzatuko du. Denbora batez behintzat. Hala uste du Fernandezek ere: «Epe ertain eta luzera berriztagarriak aldizka sartuko dira. Hornidura bermatzeko malgutasuna behar da. Eta hori ematen dute gaur egun zentral hidraulikoek eta gasa erabiltzen duten ziklo konbinatuko zentralek. Gas naturaletik sortutako energia elektrikoa beharrezkoa izango da, hidrogenoarekin loturikoak edota beste iturri berri batzuk garatu arte, eta berriztagarrien ehunekoa handitzen jarraitu ahal izateko. Bestalde, industria asko gasaren menpe daude, eta egun ez dago erregai hori ordezkatzeko aukera ekonomiko eta bideragarririk».

Horrek ondorio nabarmenak izango ditu industrien eta herritarren ekonomietan. Orkestrako ikertzailearen arabera, deskarbonizazio prozesua gauzatu bitartean energiaren prezioen aldakortasuna «ohikoa» izango da: elektrifikazioan aurrera egiteak, ziurrenik, gasaren prezioak igotzea ekarriko duelako, eta, ondorioz, baita elektrizitatearenak ere.

Gasa, beraz, etorkizuneko politika energetikoen erdigunean egongo da, eta Europa eta Euskal Herria leku deserosoan daude. Inportazioekiko duten mendekotasuna funtsezko faktorea izango da. Gasak datozen urteetako erabaki geopolitikoak baldintzatuko ditu. Eta herritarren poltsikoak ere bai.

Osakidetzako LEPean errektore gorenek ez zutela ardurarik “argi” geratu dela esan du Jaurlaritzak. Justiziarekin lankidetzan aritzeko konpromisoa berretsi du Osasun Sailaren eta Osakidetzaren zuzendaritzak ohar batean, “gertatutakoa erabat argitzeko” asmoz.

54 urteko behargin bat hil da BerrioBerriozarkoa da biktima. Nafarroako Ospitalera eraman dute istripuaren ostean, eta bertan baieztatu dute haren heriotza.beitin, pala kargatzaile batek harrapatuta.

WASHINGTON. Abuztuan 235.000 bat enplegu bakarrik sortu dira AEBetan, ekonomistek euren aurreikuspenetan 733.000 lanpostu inguru espero zituztenean, uztaileko 1,1 milioiko igoeraren ostean. COVID-19aren delta aldaera kutsagarriagoa izan da, analisten ustez, datu txarraren arrazoi nagusia, eta horren erakusle litzateke ez dela inolako enplegu hazkunderik izan aisialdi eta hotelen sektorean, eta ostalaritzan 42.000 enplegu galdu direla.

Analistak beldur dira delta aldaerak irailean, eta ziurrenez urrian ere, ez ote duen jarraituko AEBetako suspertze ekonomikoari kalte egiten. Halere, datorren astelehenean iraungiko dira pandemia dela-eta hilabeteotan 7,5 milioi langaberengana iritsi diren laguntza bereziak.

Tubacexeko lan gatazka marrazten ari den labirintoan beste urrats bat egin du auziak enpresak urte amaiera arte indarrean jarri nahi duen aldi baterako erregulazioaren negoziazioa dela eta. ABEE hori irailaren 11n hasiko litzateke, eta kaleratu asmo dituen 129 langileak erregulazioan sartzea erabaki du Arabako konpainia hodi-egileak. Erregulazioa negoziatzeko bileran, langile batzordeak garbi utzi du neurri traumatikoak marra gorria direla oraindik ere, eta eskatu dio enpresari aurretiazko erretiroekin eta borondatezko ukoekin laguntzeko ABEEa; halaber, enplegu bermea eskatu du batzordeak, behintzat 2024. urtera arte, eta trukean lan hitzarmenean jasotako enplegu sorrerari uko egingo lioke.

Alegia, COVIDari lotutako aldi baterako erregulazioaren negoziazioa baliatzen ari da batzordea kaleratzeen gatazka bideratzeko. «Saiatzen ari gara lantalde osoari enplegu berme bat emango dion soluzio bat bilatzen», esan du batzordeak. Langileen ordezkariek uste dute ABEEa adostearekin batera jatorrizko auzia konpon daitekeela. Laudioko eta Amurrioko fabriketan 129 langile gutxiago utzi zituen enpresak, kaleratze eta erretiro aurreratuekin, baina justiziak berriro lantaldean hartzera behartu zuen enpresa.

Orain, lan itunean jasotako enplegu berriaren sorrerari uko egingo lioke langile batzordeak; hori da enpresari eskaintzen ari zaion osagai sendoetako bat, trukean kaleratzeak egin ez daitezen. Lantaldea erretiro aurreratuekin eta borondatezko bajekin —pizgarrien laguntzaz— murritz daitekeela uste dute beharginen ordezkariek, eta horrela eskatu diote zuzendaritzari. Bitartean, enplegua ez azpikontratatzeko konpromisoa ere eskatu diote enpresari.

Eta helegitea zer?

Langile batzordearen erronka handienetakoa da zuzendaritzak uko egitea EAEko Justizia Auzitegi Gorenaren epaiari jarritako helegiteari. Kaleratzeak baliogabetu zituen ebazpenaren aurkako helegite hori Damoklesen ezpata moduko bat da berriro lantaldean hartu behar izan zituzten 129 langileentzat; Tubacexeko auziarentzat edozein irtenbidek helegite hori erretiratzea jaso beharko luke, beraz.

Batzordeak ez du zuzendaritzaren erantzunik jaso oraindik, baina datorren astelehenean elkartuko dira aldeak berriro, eta bilera horretan jakingo dute enpresaren asmoak nondik nora doazen. Laudio eta Amurrioko langile guztientzako da konpainiak mahairatu duen ABEEa, lanaldiaren %70 murrizteko urte bukaerara arte.

Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak eta Zaldibar Argituk osatzen duten herri akusazioak familien eta akusatuen arteko akordioa “errespetatzen eta ulertzen” du, baina Zaldibarren gertatutakoa argitzeko lanean jarraituko du.

Darpon eta Mugica Osakidetzako LEPean legez kanpo elkartzea egotzita inputatzea errefusatu du epaileak. Gainera, ikerketa sei hilabetez luzatzea erabaki du epaileak. Dagoeneko, 20 pertsona daude auzian inplikatuta.

Yolanda Diaz: “Gutxieneko soldata negoziatzeko elkarrizketa sozialean konfiantza dut akordiorik egon ala ez”.

Abuztua hil eskasa izaten da enplegu sorrerari dagokionez, baina aurtengoa bereziki eskasa gertatu da, lan merkatuaren susperraldia seko geratu duelako. SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, 156.313 lagun daude lanik gabe Hego Euskal Herrian: uztailean baino 3.678 gehiago. Turismoak abuztuan gora egin duela helarazi du sektoreak, eta erakusle batzuek berretsi dute jarduera suspertu dela, baina uztail penagarriak abuzturako utzi ditu datu txarrak kontratazioari begira. Uztailean langabeziaren kopururik txikiena lortu zen 2020ko otsailaz geroztik, hau da, konfinamendua ezarri aurreko hilabetetik. Enplegu bulegoetako erregistroetatik 6.378 langabe atera beharko lirateke orain koronabirusaren agerraldiaren aurreko egoerara itzultzeko. Baina, alderaketa pandemia aurreko azken abuztuarekin egiten bada, 9.000koa baino handiagoa da koska: 9.152koa, hain zuzen.

Afiliazio datuak ere txarrak dira gogoz. 11.000 afiliatu inguru galdu ditu sistemak uztailetik abuztura Hego Euskal Herrian. Konparazio baterako, konfinamendu handiaren osteko abuztuan 1.624 galdu ziren, iaz. Baina lan merkatua normalizatzen ari delako ikur ere izan daiteke galera hori, 2019ko abuztuaren antzekoa baita: orduan 13.000 baino gehiago galdu ziren. Alegia, uda guztietako ohiko galera bat badago, eta hezkuntza sektoreko milaka langile oporraldian lanik gabe geratzeak eragiten du, hein batean. Lanpostu horiek, normalean, irailean eta urrian berreskuratzen dira. Iazko afiliazio datuak izan ziren ohiz kanpokoak, konfinamenduaren irteerak baldintzatuta. Eta udako zamen artean beste bat argi islatu du abuztuak: sortzen diren lanpostu gehienak aldi baterako dira. Abuztuan sinatutako kontratuen %6,25 besterik ez dira mugagabeak izan.

Nafarroa da salbuespena

Dena den, lan merkatuaren abuztuko eboluzio txar horretatik lurralde bat salbuetsi behar da: Nafarroa. Langabeziak behera egin du han, 620 langabe gutxiagorekin, eta, gainera, afiliazioak gora egin du, 894 afiliatu gehiagorekin. Nafarroak seigarren hila segidan egin du langabezia jaisten, eta Carmen Maeztu Gizarte Eskubideen kontseilariak esan du pandemiaren aurreko kopuruetan dagoela berriro lurraldea.

Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburu Idoia Mendiak, berriz, nabarmendu du pandemiaren krisiak deuseztatutako enpleguaren %82 berreskuratu dela dagoeneko, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta abuztuko datu eskasak ekonomien egitura desberdinek azaltzen dituztela. Susperraldiak «egonkorra eta etengabea» izaten jarraitzen duela uste du Mendiak, 11.800 afiliatu galdu diren arren bere eskumeneko lurraldeetan.

Sindikatuek oso bestelako interpretazioa egin dute abuztuko datuak oinarri hartuta. «Batzuek susperraldi ekonomikoaz hitz egiten duten arren, enpleguak berriro ere atzerakada bat izan du Hego Euskal Herrian», esan du ELAk ohar baten bidez. «EAEn 3.058 pertsona gehiago daude lanik gabe, eta Nafarroan, berriz, seigarren hilabetez jaitsi da langabezia, oraingoan 620 langabe gutxiagorekin». Langabezia tasa %11,7ko tasara igo dela gogorarazi du ELAk; «berriro, Europako batezbestekoaren oso gainetik». Sindikatua mobilizatzeko beharraz aritu da, balizko greba orokor bat aipatu gabe. «Udazken honetan biziko dugun ziurgabetasun egoeraren aurrean, ezinbestekoa da mobilizazioa»,

LAB ere oso kritiko azaldu da egoerarekin, eta esan du abuztuak datozen hilabeteetako joera zein izan daitekeen aurreikusteko balio duela. «Iazko urtea enpleguari begira desastre hutsa izan zela kontuan izanik, ez da pozik egoteko motiboa urte arteko tasa hobeak egotea orain. 2019ko datuekin alderatuz, langabezia %6,22 handiagoa da, eta gazteena muturreraino igo da, %22,62ko hazkundearekin». LABek ere abisu argia utzi dio Jaurlaritzari: «Mobilizatzeko garaia dugu, langileriak kaleak hartzea ezinbesteko baldintza izango baita geure beharrizanak agenda politikoaren erdigunean kokatzeko».

CCOOk azpimarratu du langabeziaren «sasoiko igoerak» erakusten duela susperraldia «prekaritate ereduari jarraituz» egiten ari dela. Afiliazioak izan duen galerak agerian uzten ditu «enpresen praktika txarrak», sindikatu horren ustez, eta lan merkatuaren prekarizazio prozesua eteteko lan erreforma «lehengoratu» behar dela, dio, gutxieneko soldata igotzearekin batera.