Horrez gain, gutxieneko pentsioak, kotizazio gabekoak eta bizitzeko gutxieneko diru sarrerari dagozkionak ere igoko dira; kasu horretan, pixka bat gehiago, «besteekiko aldea konpentsatzeko»: %3. Era berean, IPREM errenta adierazle publikoa ere handituko da: %2,5. Indize hori funtsezkoa da hainbat gizarte laguntzaren zenbatekoak zehazteko; adibidez, beketarako. Maria Jesus Montero Ogasun ministroak azpimarratu duenez, Espainiako Gobernuak, igoera horiekin, pandemiaren osteko susperraldi ekonomikoa «bidezkoa» izatea nahi du, eta «biztanle guztiengana iristea».
Pentsio arrunten kasuan, igoera ezartzeko kontuan hartu du sistemaren erreformaren negoziazioetan Espainiako sindikatuekin eta patronalekin adostu duen errebalorizazio mekanismo berria, KPIaren araberakoa. Puntu hori 2023ko aurrekontuan sartzea zen hasierako asmoa, baina koalizioko kideek adostua dute hurrengo urtekoan aplikatzen hastea.
Dena den, igoeraren zenbateko zehatza ez dute oraindik eman. Abenduan jakingo da, INE Espainiako estatistika institutuak azaroko KPIaren behin betiko datua kaleratzean. Izan ere, 2020ko abendutik 2021eko azarora bitarteko inflazioa kontuan hartu behar da batezbestekoa egiteko. Hori %2 eta %2,5 artean egon daitekeela zabaldu dute gobernuko iturriek. Horiek horrela, Hego Euskal Herrian batez besteko pentsioa 1.267 eurotik 1.294 eurora pasatuko litzateke.
Konpentsazioak
Sistema berriaren helburua da pentsiodunek erosteko ahalmenik ez galtzea. Eta hala izango dela ziurtzat jotzen du gobernuak, gaur egungo KPIa pentsioetan ezarritako igoeren gainetik dagoen arren. Ezagutzen den azken datua iraileko KPI aurreratua da, %4koa Espainian; azken hamahiru urteetako tasarik altuena da hori, eta horretan eragin berezia izan du argindarraren prezioen igoera handiak. Hego Euskal Herriko azken datua abuztukoa da, %3,3koa.
Madrilek aurreikusten du urrian eta azaroan ere inflazioa goian mantenduko dela; hori dela eta, bere kontuak diseinatu ditu urteko batez besteko igoera %2tik gorakoa izango delakoan. Horrek, halaber, ziurtasuna emango lieke pentsiodunei hurrengo urtera begira, urtea inflazio tasa altuekin hasita ere ez baita aurreikusten egungo mailan mantentzea hurrengo hilabeteetan, eta logikoena litzateke urteko zatirik handiena %2aren azpitik egotea. Gainera, urte amaieran hamabi hilabeteetako batezbestekoa horren gainetik egongo balitz, paga bat ziurtatua izango lukete pentsiodunek, konpentsazio gisa, urte hasieran ezarritako igoeraren eta urteko batez besteko KPIaren arteko aldearekin.
Iaz %0,9 igo zituen pentsioak Espainiako Gobernuak, bost urte %0,25eko igoerarekin eman ondoren, Mariano Rajoyren agintaldiko erreforma dela eta. Hori indargabetu eta sistema berria ezarri bitartean, Sanchezen gobernuak erabaki zuen aurreko sistemara itzultzea, BPGaren deflatorearen ehunekoa erabiliz pentsioak errebalorizatzeko, hau da, espero zen inflazioaren adinako igoera. Pandemia osteko susperraldiak eragin duen inflazioaren gorakadak, baina, txiki utzi du kopuru hori, eta urteko batezbestekoa puntu bat baino gehiago egon daiteke horren gainetik. Hori konfirmatuko balitz, aurten ere pentsiodunek konpentsazioa jasoko lukete, 200 euro inguru, urtarrila eta apirila bitartean, iazko aurrekontuetan jaso zenez.
Pentsiodunek, beraz, arnasa lasai hartuko dute urte hasieran. Ez, ordea, funtzionarioek, haiek ez baitute konpentsaziorik jasotzen, eta aurrekontuetan %2ko igoera zehaztu baitu Madrilek. Haien kasuan zalantzazkoagoa da erosteko ahalmenari eusteko nahikoa izan ote den igoera.
Zer indargune eta ahulezia ikusi dituzu Euskal Herrira eginiko bisitan?
Pandemiak eragindako krisi honetan, euskal kooperatibismoak, eta bereziki Mondragon taldeak, biztanleriak zuen eskaera garrantzitsuenetako bati erantzun dio: lanpostuei eutsi die, eta hori egin du kapitala eta pertsonak taldearen barruan mugituz. NBEko idazkari nagusiak berak aipatu berri du Mondragonen erantzuna eta Euskal Herriko ekosistema kooperatiboa, haren lege eta arauekin.
Egungo krisiak ez al dio eragin zuk diozun ekosistema horri?
Ez, alderantziz: gure artean eta gure komunitatearekin dugun hurbiltasunak balio izan digu erantzun azkarragoak eta zuzenagoak emateko, eta horrek balio izan du mundu osoko agintariek ikus gaitzaten krisi egoerei aurre egiteko tresna eraginkor moduan. Frantzisko aita santuak, NBEk, OITk, FAOk… adierazi dute krisitik irteteko modua kooperazioa dela, ekosistema kooperatibo gehiago sortuz, indibidualismoak eta egoismoak ez gaituela aterako.
Kooperatibismo mota asko daude. Hemengoak izaera industriala du bereziki, eta nazioartekotzeko joera. Ez al da hori krisi honek gehien jo duen esparrua?
Konparatiboki, baliteke. Baina euskal kooperatibismoak zehazki aldaketetara egokitzeko gaitasun handia erakutsi du. Beti izan du mugak gainditzeko joera, ez soilik geografikoak; ezagutzaren mugak gainditzeaz ari naiz, berritzaileak izateaz. Haiek izan ziren aurrenekoak arnasgailuak eta maskarak egitera pasatzen. Oso bizkor egokitu ziren, sektoreko enpresa asko baino azkarrago. Krisiak eragin diela? Noski. Baina ziur nago indartuago aterako direla.
Halako krisiak etor daitekeenaren atariko moduko bat izaten dira. Digitalizazioarena, esaterako. Lan egiteko modu eta enplegu mota berriak sortzen ari dira, plataforma digitalei lotuak. Hor zer leku du kooperatibismoak?
Lehena, zalantzarik gabe, pertsonen lan eskubideen zaindaria izatearena. Lan mota berri horiek prekarizazioa handitzen ari dira, eta oso azkar. XXI.mendeko lanpostuak sortzen ari gara, baina XIX. mendeko eskubideekin. Etxetik lan egitean testuinguru aproposa sortzen da legeak lurruntzeko. Kooperatiben muina pertsonak dira, eta horregatik zaindu behar ditugu, hori ez gertatzeko. Digitalizazioaren olatuari heldu behar diogu, plataforma digitalak-eta sortuz, baina gure baloreekin.
Zuk eta zure familiak lotura estua duzue argindar kooperatibekin. Uste duzu energiaren alorrean egun dagoen arazorako irtenbidearen parte izan daitezkeela?
Materia energetikoa desoberanizatuta eta kontzentratuta dago. Guk uste dugu energia sortzeko prozesua banatu behar dela. Bizilagunen komunitateek eurentzako energia sortzeko bidea eman behar da. Baina ez kontsumo indibidualaren ikuspegitik: komunitateek distribuzioan ere jarri behar dute arreta, kontsumo maila batzuk ezarri behar dituzte, horrek ingurumenean-eta dituen ondorioak kontuan hartuz. Ikusten ari gara egungo ereduak energia sortzeko modua alda dezakeela, baina ez duela sistema demokratizatuko.
Argentinatik zer ikas daiteke?
Eredu egokiak nonahi daude. Gure kasuan, herrialdeko energia guztiaren %20 sortzen dugu: guk erabakitzen dugu nola eta zenbat, eta soberakinekin zer egin. Horiekin gai izan gara hirietako eta landa guneetako komunitate txiki batzuen beharrak asetzeko. Frantzian, adibidez, haize errotak erosten dituzten komunitateak daude, edota kontsumo kooperatibak sortzen dituztenak; Erdialdeko Amerikan, ibaietako zentral hidroelektriko txikiak baliatzen dituztenak. Kooperatibismoa oso tresna baliagarria da energiaren sektorean, lotura estua duelako bere komunitatearekin eta bere beharrekin.
Uste duzu Euskal Herrian gehiago landu beharko litzatekeela esparruren bat?
Zaintza lanena, adibidez. Hor erronka handia du kooperatibismoak, Euskal Herrian eta mundu osoan. Gure ustez, ezinbestekoa da administrazioek lege eta araudien ekosistema egoki bat sortzea horretarako. Bi aukera ditugu: gure zaharrak kapitalismo basatiaren esku uztea, edo gure kargu hartzea. Egitasmo kooperatibo ugarirentzako tokia dago hor: bizitoki komunalak, zerbitzu enpresak…
Egun sustatzen den ekintzailetza eredua kooperatibismoarekin bat datorrela uste duzu?
Bi hilabete barru Seulen [Hego Korea] egingo dugun munduko batzarrean gure identitateari buruz eztabaidatuko dugu. Gure balioak eta printzipioak ezin dute izan atzera eramaten gaituzten motxila bat, eta berrikusi egin behar dira. Erabat konbentzituta nago gainbalio bat daukagula: ekonomia erreala egiten dugu, ez espekulatiboa. Halaber, ekonomialari gisa, ziur nago enpresa errentagarriak sortzen direla.
«Berrikusi», diozu. Desideologizatzen ari al da gaur egungo kooperatibismoa?
Ez, balioak ez direlako aldatzen; printzipioak, bai. Printzipioak praktikak dira. ACIren historian hirutan berrikusi ditugu. Mundu aldakor batean ezinbestekoa da gure balioak egokitzea. Duela ehun urte, aitzurrarekin lantzen zen lurra; egun, makinekin, digitalizazioa aipatu dugu lehen.
Ekonomia globalean, kooperatiben dimentsioa faktore garrantzitsua da merkatuan lehiatzeko eta hornidura gaitasuna izateko. Tamainak ez du kooperatiba printzipioekin koherentea den kudeaketa zailtzen eta kooperatibisten identitatea ahultzen?
Ez, oinarri kooperatibo sendo bat baldin badute eta agintariak ez badira identitate kooperatibotik aldentzen. Erakutsi dugu eredu eraginkorra dela enpresa txikietan zein handietan.
Baina ez da ohikoa?
Uste dena baino gutxiago. Badaude organizazio batzuk eredu kooperatiboa utzi eta porrot egin zutenak, beste liga batzuetan jokatzeko gai zirela uste zutelako. Baina kooperatibak daude munduko banku indartsuenen artean, aseguruen sektorean, industria taldeetan… Asiako hego-ekialdeko lehen sektoreko enpresa handienak, adibidez, kooperatibak dira. Mamutak ehizatzeko sortu zen kooperatibismoa.
