Euskal parke teknologikoen sarea hazi egingo da bai lursailetan bai eraikinetan datozen lau urteetan. Hala, egun dauden 580 enpresei 170 gehiago gehitu nahi zaizkie.

Betiko zatiketa eragitera doan eztabaida bati ekin dio Europako Batasunak: nola txikitu azken urte eta erdian pilatutako zor handia ekonomia berriro hondoratu gabe? «Zirkulua nola egin lauki?», Paolo Gentiloni Europako Batzordeko Ekonomia komisarioaren beraren atzoko esaldia erabilita. «Modu argi eta errealista batean», Gentiloniren beraren hitzetan.

Hemendik hilabete batzuetara zehaztuko du Bruselak formula hori zertan datzan, EBren Egonkortasun Itunaren erreformarako bere proposamena aurkezten duenean. Aurretik, EBko 27 kideetako gobernuen proposamenak jaso beharko ditu, 2021. urtea amaitu aurretik. Dagoeneko nahiko jakina da zer erantzun jasoko dituen: iparraldean zorroztasuna eskatuko diote, eta arauak sinpletzea, orain arteko arauarekin bazirelako izkin egiteko aukerak; hegoaldean, berriz, gerrikoa gehiegi ez estutu behar izatea da helburua. Zorra murrizteari lehentasuna emango diote lehenek, eta hazkundea ez itotzeari, berriz, bigarrenek.

Eztabaida klasiko horretan, Europako Batzordeak malgutasunaren bidea hartuko duela iradoki zuten atzo Gentilonik eta Valdis Dombrovskis lehendakariordeak, azken hori belatzen artekotzat daukaten arren. «Arau berriek errealitate berriak islatu behar dituzte», esan zuen Dombrovskisek; alegia, zorraren krisiak eta pandemiak erakutsitako lezioak jaso behar ditu Egonkortasun Itunak. Eta lezio nagusia da krisiei gastu publikoarekin aurre egin behar zaiela, EBk hain harro aldarrikatzen dituen babes sistemak itoko ez badira.

Egonkortasun Itunaren bi puntu nagusiak hauek dira: lehenik, estatu kide batek ezin du izan BPGaren %3 baino gehiagoko defizita, eta, kopuru hori gainditzen badu, Bruselaren gainbegiradapean geratuko da; bigarrenik, zorrari ere muga bat jartzen dio —BPGaren %60—, eta hori gainditzen dutenak behartu egiten ditu urtero zor gehigarri horren zati bat kitatzera —eta gastu publikoa milaka milioi batzuk txikitzera—.

Arau hori oso gutxitan bete izan da historikoki, EBko bi kide boteretsuenak ere—Alemania eta Frantzia— bekatarien artean izan direlako, besteak beste. Baina arau hausleak beste batzuk izan direnean, oso estu hartu dituzte bide onera itzultzeko, eta Bruselaren gomendioei men egin behar izan diete.

Egonkortasun Itunaren erreforma eztabaidagai ze koronabirusa agertu aurretik ere, baina pandemiak jokalekua aldatu du. Berez, COVID-19aren kalteei aurre egiteko EBk hartutako lehen erabakietako bat izan zen itun horren aplikazioa etetea, eta estatu kideei aukera ematea behar zen gastu publiko guztia egiteko, osasun eta gizarte kalteak txikitzeko. Aukera ederki baliatu dute gehienek, eta, azken datuen arabera, 1,36 bilioi euro handitu dute zor publikoa; %12,3, alegia.

Inbertsio berdeekin zer?

Ikusteko dago itun berria noiz aplikatuko den. 2022an ere etenda egongo da, baina urtea amaitu aurretik testu berria prest ez badago zaharra ezartzea nahi dute iparraldekoek; hegoaldekoek, berriz, uste dute hobe dela testu berria egon arte ezer ez aplikatzea.

Erabaki beharreko beste kontu bat da zer salbuespen izango dituen itun berrituak. Trantsizio energetikoan eta klima aldaketaren aurkako borrokan egindako inbertsio batzuk gastu gisa ez zenbatzeko eskatzen ari dira eragin handiko think tank batzuk, eta horrekin ados dira zenbait gobernu ere. Drombrovskisek aitortu zuen aukera hori egon badagoela.

Iberdrolak 7.000 milioi inbertituko ditu Erresuma Batuan parke eoliko bat eraikitzeko. Duela gutxi, Espainiako Estatuan egindako inbertsioak eteteko mehatxua egin zuen Iberdrolak, Espainiako Gobernuak argindarraren prezioaren etengabeko gorakada gelditzeko ezarri dituen neurriak gustuko ez dituelako

Hala ere, Foru Gobernua bide horietako bidesariak berreskuratzeko hirugarren arau bat prestatzen ari da.

Eusko Jaurlaritzak hiru proiektu aurkeztuko ditu Europako Next funtsetara. Basque Mobility, Datuaren Ekosistema eta Basque Advanced Therapies dira Eusko Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari bidaliko dizkion proposamenak, azken horrek aipaturiko Europako suspertze funtsak lortzeko eskaera egin dezan.

ELA sindikatuak eten egin du 2011ko krisi ekonomikoak eragin zion afiliatu galera, eta hasia da duela hamarkada bateko kopuruetara gerturatzen. Azken lau urteetan beste 2.000 afiliatuk eman dute izena, eta 100.925ekin iritsiko da azaroko XV. kongresura. Krisi ekonomikoak eragindako enplegu galeraren ondorioz, 98.960 afiliaturekin egin zuen 2017ko batzarra, baina dagoeneko eten du joera hori, eta 100.000 afiliatuen langa igaro du berriz. Dena den, oraindik urrun du 2008ko kopurua: 109.318 afiliatu zituen orduan; eta 2012kotik behera dago: 105.312 afiliatu.

ELAk kongresu bakoitzaren aurretik egiten duen gardentasun ariketan eman du datuen berri. Ohitura denez, afiliatu zerrendak hainbat kazetariren esku uzten ditu, besteak beste, guztiek kuota ordaintzen dutela egiazta dezaten. Afiliazio estatistikak beste datu esanguratsu batzuk utzi ditu: esaterako, egun ELAko afiliatuen %46 emakumeak dira, duela lau urte baino hiru puntu gehiago, eta 39 urtetik beherakoen artean %50ekoa da ehunekoa.

Diru kontuen berri ere eman du ELAk, eta, haren datuen arabera, finantzaketaren %93 «iturri propioetatik» jasotzen du. Kopuru hori duela lau urteko bera da. Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak nabarmendu du afiliatuen konpromiso pertsonalari esker lorturiko autofinantzaketa maila dela, eta horrek ematen diola indarra sindikatuari, «autonomia» bermatzen diolako.

ELAren borrokarako erreminta eraginkorrenetako bat erresistentzia kutxa izenekoa da, greban dauden langileek borrokari eusteko jasotzen duten kalte ordaina, alegia. Sindikatuak azaldu duenez, grebalariek 1.163 euroko kalte ordaina jasotzen dute hilean, eta afiliatu kuota guztien %25 erabiltzen du funts hori elikatzeko. Afiliatu bakoitzak 22,62 euroko kuota ordaintzen du hilero. Azken lau urteetan ELAk 104 milioi euroko sarrerak izan ditu, eta 87,8 milioi gastatu ditu. Horietatik, hamasei erresistentzia kutxan sartu ditu.

Greba, «eragiteko»

Lanuzteekin jarraituz, eta bili-bolo dabilen greba orokor baterako deialdi posiblearen harira, Lakuntzak onartu du bere ustez ELAk eta LABek ez dutela modu berean planteatu: «Guk aktibazio sozialerako erreminta indartsu gisa erabili nahi dugu, politika jakin batzuen gainean eragiteko». ELAko idazkari nagusiaren iritziko, lehenbizi Espainiako Gobernuak lan eta pentsioen erreformarako dituen proposamenak aztertu behar dira, eta, ondoren, beharrezkoa bada, grebara deitu.

Alde horretatik, Lakuntzak greba orokorrera deitu edo ez baldintza dezaketen bi erabaki izendatu ditu: batetik, lan hitzarmenen estatalizazioa legoke, sektore mailakoen gainetik ezarriz, eta, bestetik, kaleratze kolektiboen egungo egoera, enpresei erregulazioak egitea baimentzeko baldintzak, eta haien tramitazioa. «Zer eta nola idazten duten ikusi behar dugu lehenbizi, eta gero egin deialdia», laburbildu du.

%0,8ko hazkunde batek gutxitan eragin du halako zapore mingotsa. Aurreko hiruhilekoarekin alderatuz gero, portzentaje horretan hazi da barne produktu gordina udako hilabeteetan Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, Eustatek aurreratu duenez. Asko izango litzateke garai gehienetan, baina aurreko hiruhileko %2,2tik urrun geratu da, eta baieztatu du indarra galtzen ari dela konfinamenduaren amaieran hasitako suspertze ekonomikoa, munduko industria jasaten ari den hornikuntza arazoen ondorioz, besteak beste.

Urte arteko tasan, berriz, erorikoa oso handia izan da: %18,6 bigarren hiruhilekoan, eta %3,8 hirugarrenean. Baina kontuan hartu behar da urteko bigarren hiruhilekoko datuari tentu handiz egin behar zaiola so, iaz sasoi horren zati handi batean konfinamendua izan zelako, eta aurtengo errebote efektuak desitxuratu egiten duelako edozein konparazio.

Edonola ere, %3,8ko datua Eusko Jaurlaritzak espero zuena baino nabarmen gutxiago da. Joan den hilean berritu zituen bere iragarpenak, eta %5,5eko hazkunde tasa bat iragarri zuen udako hilabeteetarako.

Enpleguan ere ez dira bete Eusko Jaurlaritzaren iragarpenak, baina tartea ez da hain handia. Eustatek jakinarazi du enplegua %0,6 handitu dela bigarren hiruhilekotik hirugarrenera, eta %3,2 urte arteko tasan —Gasteizko gobernuak uste zuen baino hiru hamarren gutxiago—.

Eusko Jaurlaritzak berak antzeman izan du ekonomiaren hazkundea moteltzen aritu dela azken hilabeteetan. Hilero argitaratzen duen ekonomiaren termometroak maiatzean jo zuen goia, 145,5 gradura iritsita. Orduz gero ,indarra galtzen aritu da, nahiz eta oraindik «hazkunde sendoa» erakusten duen kopuruetan jarraitzen duen (100dik gora). Irailean, esaterako, 128,3 gradu markatu zituen.

Aurreikuspenak, auzitan

Urteko azken hiruhilekorako hazkunde handiagoa espero du Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak, %7,4koa. Bizkortze hori azaldu daiteke gogoan hartuz gero 2020ko udazkenean berriro ere neurri murriztaile asko jarri zirela indarrean, batez ere ostalaritzan, COVID-19aren bigarren olatuari aurre egiteko. Aurten, berriz, egoera bestelakoa izango da, pandemiari aurre egiteko neurri gehien-gehienak bertan behera geratu baitira.

Urte osorako %6,7ko hazkundea iragarri zuen Jaurlaritzak. Kopuru horiei eusten die, oraingoz, baina Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak berak onartu du agian aldatu egin beharko dituztela, egoera oso aldakorra delako.

Izan ere, kalkulatu zituenean, autogintza zen hornikuntza arazoak zituen bakarra, eta Mercedes eta haren hornitzaile batzuk, berriz, fabrikak egun batzuetan itxi behar zituzten bakarrak. Orduz geroztik, zerrenda horietara batu dira, besteak beste, Michelin, Sidenor eta Arcelor, osagai batzuen eskasiari batu zaiolako energiaren garestitze handia.

Hain zuzen ere, Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Ekologikorako ministroak ziurtatu du «egun gutxi barru» iritsiko dela industria handien eta konpainia elektrikoen arteko ituna, industria horiei kontratu luzeagoak eta prezio merkeagoak eskaintzeko.

Energiaren gorakadari aurre egiteko Eusko Jaurlaritzak egindako proposamenaren aurrean, Trantsizio Ekologikoko ministroak esan du aztertzen ari direla.

Gas erreserba estrategiko bat izatea proposatu du Urkulluk, trantsizioko energia gisa. Energiaren krisiari lotuta Estatu Ituna egitea proposatu du lehendakariak. “Zientziaren eta Berrikuntzaren etorkizuna” jardunaldietan parte hartu du eta bertan egin du proposamena.

Eustatek aurreratutako datuen arabera, EAEko ekonomia % 0,8 hazi da uztailetik irailera, aurtengo bigarren hiruhilekoarekin konparatuta. Enpleguak ere % 0,6 egin du gora.