«Aurten ere, manifestazio honen arrakastak konfiantza eta bermea ematen dizkigu ditugun helburuak lortzeko bidean. Orain aurrera egiten jarraitzea dagokigu, euskal presoei aplikatzen zaizkien politika judizialak eta espetxe politikak amaitu daitezen». Sare Herritarrak atzo egindako manifestazioaren balorazio positiboa egin du gaur goizean, eta eskerrak eman dizkie «Bilboko kaleak aldarrikapen demokratikoz bete zituzten milaka eta milaka lagunei». (BALORAZIOA) Gure lehen hitzek eskerrak eman behar dizkiegu atzo Bilboko kaleak aldarrikapen demokratikoz bete zituzten milaka eta milaka lagunei. #Giltzak pic.twitter.com/rS819uLcSO — Sare #U13Bilbora 🔑 (@sare_herritarra) January 14, 2024 Azpimarratu duenez, «euskal presoen egoerari konponbide justua emateak eta biktima guztien aitortza eta erreparazioaren aldeko konpromisoak baino ez dute ahalbidetuko hamarkadetako gatazkari amaiera ematea eta benetako bakearen alde egitea». Sarek datozen hilabeteetarako dituen helburuak ere azaldu ditu gaur Bego Atxak, eta nabarmendu du apirilaren 2an eta 3an Beatrice Molle eta Txetx Etxeberri epaituko dituztela Parisko Zigor Auzitegian, ETArekin lotutako armak, munizioak eta lehergaiak garraiatzea egotzita. Sareren arabera, akusazioa erabat bidegabea da, eta haiek egindako ekarpena «txalotu eta sustengatu zuen euskal gizartearen eta sentsibilitate politiko orotako ordezkaritza politikoaren gehiengoak». Horregatik, Sarek lan egingo du epaituak errugabeak direla helarazteko. Bestalde, Konponbiderako giltzak! dinamikari segida emango dio, uste duelako urrian Gernikan plazaratu zuen manifestua zabaltzen jarraitu behar duela. Hiru helburu nabarmendu ditu Sarek: espetxeetako salbuespen juridikoen amaiera; Euskal Herriko erakunde politiko eta judizialek euskal presoak etxeratzeko bidea diseina dezaten lan egitea; eta indarkeriaren biktima guztiei babesa eta elkartasuna emateko konpromisoa indartzea.

Usteak indartu dituzte gaur Binakako Txapelketan jokatu dituzten bi partidek. Argi geratu da Erik Jaka eta Jon Mariezkurrena nagusi direla, eta ez dutela ikusgarri aritu behar partidak bata bestearen atzetik irabazteko. Argi geratu da, baita ere, Iñaki Artola eta Ander Imaz goraka datozela. Oso bestelakoa da Baikoko beste bi bikoteen egoera: ezinean ari dira bai Jon Ander Peña eta Jon Ander Albisu, baita Unai Laso eta Aitor Aranguren ere. Jakak eta Mariezkurrena II.ak zortzigarren garaipena lortu dute, laugarrena jarraian. 22-19 hartu dituzte mendean Peña II.a eta Iosu Eskiroz Markina-Xemeinen (Bizkaia) —Eskirozek Albisu ordezkatu du—. Atzetik aurrera eginda irabazi dute. Eskas aritu dira lehen atsedenaldira arte, eta Peña II.ak eta Eskirozek baliatu egin dute alde polita lortzeko: 12-5. Baina, pixkanaka, gora egin dute lehen sailkatuek, eta behera aurkariek. Konturatu orduko lehia irauli dute (18-16), eta aldeari eutsi diote amaiera arte. Peña II.ak eta Albisuk laugarrenez jarraian galdu dute. Suspertu beharra dute, denbora baitaramate hiru garaipenekin, laugarrena lortu ezinik. Azkeneraino borrokatu beharko dira kanporaketarako sailkatu ahal izateko. Artolak eta Imazek, berriz, bosgarren partida irabazi dute; hirugarrena jarraian. 22-14 nagusitu zaizkie Lasori eta Arangureni Iruñean, Labriten. Markina-Xemeinen gertatu bezala, partidak bi zati izan ditu. Aurrenekoan, Laso eta Aranguren nagusitu dira: 7-3. Aurrelaria bizi-bizi aritu da, eta atzelaria sendo. Baina, beste hainbatetan gertatu zaien bezala, goitik behera egin dute, eta etsita amaitu. Kontrakoa egin dute Artolak eta Imazek: sufritzen hasi, eta gozatzen bukatu. Horri esker eman diote buelta emaitzari, eta nagusitasunez irabazi. Bost garaipenekin, hirugarrenak dira, eta gora begira daude. Laso eta Aranguren, aldiz, oso larri daude. Haien egoerak, gainera, okerrera egin du, atzo Joseba Ezkurdiak eta Xabi Tolosak Getarian (Gipuzkoa) Aitor Elordiri eta Beñat Rezustari 22-7 irabazi eta gero. Baikokoak bakar-bakarrik daude azken postuan, bi garaipenekin besterik ez. Bihar amaituko da bederatzigarren jardunaldia. Jokin Altunak eta Julen Martijak Peio Etxeberriaren eta Jose Javier Zabaletaren aurka jokatuko dute Gasteizen. Altuna III.ak eta Martijak bosgarren garaipena lortu nahi dute; bosgarrena jarraian. Peio Etxeberriak eta Zabaletak, berriz, zazpigarrena lortu nahi dute, Jakaren eta Mariezkurrena II.aren arrastoari jarraitzeko.

Urtero bezala, aurten ere milaka lagunek bat egin dute Sare Herritarrak Bilbon antolatutako manifestazioarekin, euskal presoen eskubideen alde. Konponbiderako giltzak izan da aurtengo leloa, eta, horrekin, antolatzaileek nabarmendu nahi izan dute presoen auzia bideratzeak daukan garrantzia «egiazko bake, elkarbizitza eta konponbidea» lortzeko. Presoen sakabanatze eta urruntze aroa amaituta, «salbuespenezko espetxe politika» amaitzea, eta Espainiako fiskalek eta epaileek presoak etxeratzeko prozesuari jartzen dizkioten oztopoak paretik kentzea galdegin dute gaur Bilboko kaleetan. Hori nabarmendu dute Sareko eledun Joseba Azkarragak eta Bake Bideko Anaiz Funosasek, manifestazioaren ostean irakurritako agirian: «Presoak Euskal Herriko kartzeletan daude orain. Etapa hori bete dugu. Hurrengo etapa da salbuespen politika erabat amaitzea, euskal presoek etxera bidea egin dezaten ateak zabaltzea». [articles:2119124] Azkarragaren eta Funosasen ustez, euskal presoei araudi arrunta aplikatzea ez da «pribilegio» bat, eta «askatasunik gabeko pertsonei dagozkien eskubideak errespetatzea» baino ez dute eskatzen. Horretarako, uste dute Euskal Herriko erakunde politiko eta judizialei dagokiela «euskal presoak etxera itzultzeko ibilbidea» diseinatzea eta erraztea: «Horrek erabaki politiko ausart eta zuzenak eskatzen ditu». Gogor kritikatu dituzte fiskaltzan eta Espainiako Auzitegi Nazionalean «irizpide politikoen arabera» jokatzen dutenak, eta «justiziazkoak» albo batera uztea leporatu diete: «Aurrean izango gaituzte, eta segituko dugu behin eta berriz salatzen haien jokabidea». [galleries:vertical:13] Biktimak ere gogoan hartu dituzte, «indarkeria guztien biktima guztiak», esan dutenez. Haientzat «errespetua, sostengua, erreparazioa eta elkartasuna» eskatu dute, eta gaitzetsi dituzte «biktimen minaren erabilera politikoa» egiten dutenak: «Gure gizartea plurala da, eta giza eskubideen defentsa du helburu, baina oso garrantzitsua da defentsa hori modu kolektiboan egitea». Txetx Etxeberri eta Beatrice Molle bakegileak apirilaren 2an eta 3an epaituko dituzte, Parisen, eta haiei ere «agurrik eta babesik beroena» helarazi diete. Hego Euskal Herriko espetxeetan dauden presoei, oraindik ere Frantziako kartzeletan direnei, deportaturik daudenei eta «munduan sakabanaturik» dauden iheslariei mezu bat bidali diete Azkarragak eta Funosasek: «Lanean jarraituko dugu etxera itzul daitezela lortzeko». Manifestariei eta herritarrei, berriz, «konponbiderako giltzak» izateko eskatu diete: «Presoen eskubideak aitortzen ez badira, bidegabekeriak iraun, eta arazoak konpondu gabe jarraituko du», esan du Funosasek, eta erantsi du hori lortzeko modurik eraginkorrena «denak eskutik helduta joatea» dela, «edonor dela ere ondoan dagoena». Manifestazioaren antolatzaileen ustez, lan horretan tematzeak ekarriko ditu elkarbizitza, bakea eta preso, iheslari eta deportatu guztien itzulera: «Denon artean egitea beste aukerarik ez dago». 16:00etan hasita Gaurko manifestazioa Athleticen eta Realaren arteko partidaren egun berean egokitu da, eta horrek hainbat aldaketa ekarri ditu. Esanguratsuena izan da manifestazioaren hasiera ordua aurreratu izana: beste urte batzuetan 17:00etan edo 17:30ean hasi izan da, eta gaurkoa, berriz, 16:00etan abiatu da Casillatik, deialdiarekin bat egin duten eragileek adierazpenak egin ostean. Manifestazioaren buruan gaitari talde bat joan da, udaletxerainoko tarte guztian gelditu gabe aritu dena Kalera kalera, Ikusi mendizaleak, Batasuna eta antzeko doinuak jotzen. Horien atzean olana handi bat eraman dute, presoen etxeratzearen aldeko logotipo berriarekin eta Etxera leloarekin. Molle eta Etxeberri bakegileek, Ramon Agirre eta Itziar Ituño aktoreek, Jose Luis Elkoro Bergarako alkate ohiak, Arantza Isasmendi legelariak, Eztizen Artola senideak, Endika Guarrotxena Athleticeko jokalari ohiak eta beste zenbait jende ezagunek eutsi diote pankartari. Pankartaren atzean eragileak eta gonbidatuak joan dira, eta horien artean Katalunia, Galizia, Sahara eta beste herrialde batzuetako ordezkariak, eta, segidan, presoen senideak, presoen auziaren konponbidea irudikatzen zuten kartoizko giltza handi batzuk eskuetan. Ohi legez, jendetza bildu da pankartaren atzean eta, batez ere, Autonomia kaleko bi aldeetan, manifestazioa igaro ahala horrekin bat egiteko, Zabalburu plazarainoko tarte osoa betez. Zabalburura iritsitakoan, adierazpenak egin dituzte Azkarragak eta Bego Atxak Sareren izenean. «Auzitegi Nazionala prebarikaziorako plataforma bezala erabiltzen dutenak salatu nahi ditugu», esan du Azkarragak, eta erantsi du euskal gizarteak «gatazkaren logika» alboratu eta «konponbidearen alde» egiten duela. Manifestazioaren ibilbide osoan ugariak izan dira Athleticen eta Realaren elastiko edo tapaukak zeramatzatenak. Palestinaren aldeko ikurrak ere ikusgai egon dira, ikurrinekin, Kataluniako eta Galiziako banderekin eta ikur antifaxistekin batera. Udaletxera iritsitakoan, ekitaldi politikoari ekin diote. Bukaeran, giltzak esku artean hartzeko eskatu die Azkarragak manifestariei. Giltzen txilin hotsak plaza osoa hartu du: «Konponbiderako giltzak hartuta jarrai dezagun bidea egiten».

Dozenaka milaka lagun elkartu dira Bilboko kaleetan, euskal presoen egoerari konponbide bat topatzeko «giltza» izateko asmoz. Casillatik udaletxerako bidea egin du manifestazioaren buruak, eta han hartu dute hitza Sare Herritarreko eledun Joseba Azkarragak eta Bake Bideko Anaiz Funosasek. «Manifestazio handi honetan, euskal presoei ezarritako salbuespenezko espetxe arauak bukarazteko ilusioa eta esperantza sentitzen dira», adierazi dute, eta aldarrikapen horren alde lanean jarraitzeko deia egin diete herritarrei. Izan ere, gogoratu dute eurena «erreibindikazio demokratiko» bat dela. Eledunen hitzetan, Sare Herritarrak erakunde politiko, sindikal eta sozialekin eginiko lanaren ondorio izan da euskal presoei ezarritako urruntze politikaren amaiera. Etapa hori amaituta, baina, azaldu dute hurrengo urratsa dela salbuespenezko espetxe politikaren bukaera: «Euskal presoek etxera bidea egin dezaten ateak zabaltzea». Haien esanetan, presoen eskubideak aitortu ezean «bidegabekeriek» iraungo dute, eta, ondorioz, «arazo bat konpondu gabe» egongo da oraindik ere. Helburua, beraz, «indarkerien zikloa ixtea eta egiazko bakea lortzea» da, «elkarbizitza eta konponbidea ekar ditzan», eta horretarako beharrezkoa da urteak preso egin dituztenek ere «elkarbizitza berreraikitzeko lanetan» parte hartzea. Hori litzateke «indarkeriaren zikloa» ez errepikatzeko bermea. Hori «euskal gizartearen esfortzuarekin» eta «giza eskubideen defentsa helburu partekatu batekin» eskuratuko dela uste dute bozeramaileek, eta herritarrei «bultzaka» jarraitzeko deia egin diete, «elkarbizitzara, bakera eta preso, iheslari eta deportatu guztien itzulerara» bidean: «Denon artean egitea beste aukerarik ez dago». Nahi horri erantzuten dio Konponbiderako Giltzak manifestuak, Azkarragak eta Funosasek azaldu dutenez: «Har ditzagun gure eskuetan konponbidearen giltzak. Sufrimenduari ateak itxiko dizkioten giltzak. Elkarbizitzarako ateak irekiko dituzten giltzak». Gakotzat jo baitute herritarrek bidea «eskutik helduta» eta «modu kolektiboan» egitea euskal presoak zein iheslari eta deportatuak etxeratzeko. «Horixe da elkarbizitzan oinarritutako gizarte baterantz aurrera egiteko modu bakarra», azaldu dute, argudiatuta azken urteetan hori izan dela gehiengo politiko, sindikal eta sozialean kontsentsuak eraikitzeko bidea. Gehiengo horiek kontuan hartuta, Sare Herritarrak dei egin die Euskal Herriko erakunde politiko eta judizialei aurrera begirako prozesuak diseinatu eta erraztu ditzaten, horretarako «erabaki politiko ausart eta zuzenak» hartuta. Era berean, Venezuelan, Cabo Verden eta Kuban deportatuta daudenei zein iheslariei elkartasuna adierazi diete, haien etxeratzea eragozten duten «oztopoei» aurre egingo dietela esanez. Funosasek gogoan izan ditu Txetx Etxeberri eta Bea Molle bakegileak ere. Haiek apirilaren 2an eta 3an epaituko dituzte, Parisen, Funosasek onartezintzat jo duen epaiketan: «Gure txalorik beroenak zuei eta bidean desagertu diren Mixel Bergouignani, Mixel Berhokoirigoini eta Michel Tubianari». «Bake nahia» Kontrako jarrera dutenei ere mezu bat helarazi diete bi eledunek: «Garaile eta garaituen mendekuzko agertoki bat marrazten tematzen diren horiei esan behar diegu agertoki hori asmakeria dela, eta, gainera, ez duela zerikusirik euskal gizartearen gehiengoak duen bake nahiarekin». Izan ere, nabarmendu dute salbuespen politikak amaiaraztea ez litzatekeela «pribilegio» bat izango: «Legezkotasun arrunta aplikatzea eta askatasunik gabeko pertsonei dagozkien eskubideak errespetatzea eskatzen dugu, ez besterik». Hala, Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren eta epaileen jokabidea kritikatu dute, esanez horien erabakiak «ideologia politikoaz kutsaturik» daudela. Are gehiago, horien jokabideekin bat egiten dutenei leporatu diete «justiziazko irizpideak» baztertu izana: «Aurrean izango gaituzte». Era berean, baina, Azkarragak eta Funosasek azaldu dute euren lana biktimei zor zaien «errespetua, sostengua, aitortza, erreparazioa eta haien sufrimenduari elkartasuna» kontuan hartutako egingo dutela: «Esan nahi diegu haiek ere ezinbestekoak direla elkarbizitza berreraikitzeko prozesuan bake sendoa lortzeko». Biek ere biktimen «erabilera politikoa» salatu dute.

Alavesek garaipen garrantzitsua lortu du Sanchez-Pizjuanen (2-3), denboraldi honetako lehena Ligan bisitari gisa, eta jaitsierako postuetatik aldentzen duena. Gainera Sevillari kalte handia egin dio porrot honek, eta maila ez galtzeko borrokan bete-betean sartuta utzi du. Nahuel Tenagliaren gol batek eta Kike Garciaren beste batek 0-2ko emaitza argia jarri du atsedenaldiaren aurretik, baina ondoren Rafa Mirrek eta Ocamposek berdindu egin dute hamar minuturen faltan. Alavesek, ordea, berriro jo du Ruben Duarteren golarekin, eta hiru puntuak eskuratu ditu. garaipen honekin, talde andaluziarraren krisian sakondu du Alavesek, eta txapelketaren bigarren itzuliaren hasiera honetan lau puntuko aldea sartu dio sailkapen nagusian. Sevillak eta Alavesek Ligako bigarren iztulia ireki dute Sanchez-Pizjuanen, aurreko asteburuan Espainiako Kopako konpromisoak gainditu eta txapelketako final-zortzirenetan sartu ondoren. Bi taldeak egiteko askorekin iritsi dira partidara, jaitsiera postuetatik gertu baitaude, beraz, hiru puntuak oso garrantzitsuak ziren bigarren itzuli hau modu onenean ekiteko. Etxeko taldea bolada txarrean sartua dago denboraldi hasieratik, eta hasierako txistutik gauzak argi uzti dizkio Gasteizko taldeari. Isaac Romero harrobiko aurrelaria buruz saiatu da baloia iritsi zaion lehen jokaldian, eta handik bi minutura, Jesus Navasek langa aurkitu du urrutitik egindako erremate indartsu batean. Alaves ez da baloiaren jabe izan lehen hamabost minutuetan, eta arrazoi gutxi erakusten ari zen baikorrak izateko. Baina gasteiztarren alde partida aldatzen hasi da. Minutuek aurrera egin ahala, aurkariak ezin izan dio intentsitate berari eutsi, eta horrek aukera eman dio Marko Dmitrovic serbiarrak defendatzen duen atea hurbilagotik ikusteko; izan ere, bigarren korner jaurtiketan, Nahuel Tenaglia erdiko atzelari argentinarrak 0-1ekoa jarri du, Sevillak jokaldia gaizki defendatu ondoren. Gola ordu erdia baino lehentxeago iritsi da, eta Sevillari, bere sailkatze egoeragatik konfiantzarik gabe dagoenari, kolpea nabaritu egin zaio. Hori baliatu egin du Alavesek, nahi izan duen min guztia egiteko. Horrela, Kike Garciak berriz ere etxekoen defentsa ahula baliatu du 0-2koa jartzeko berrogei minutura. Gainera, hirugarrenetik oso gertu egon da lehen zatiaren luzapenean, nahiz eta Dmitrovicen eta zutoinaren artean ezin izan duen emaitza aldatu. Ez du amore eman Bigarren zatian Alaves askoz konbentzituago ikusi da lehenengoaren hasieran baino, eta horrek Quique Sanchez Flores azkar mugitzera eraman du. Hiru aldaketa egitera bultzatu du egoerak, eta Sow suitzarra, Rafa Mir eta Mariano dominikarra sartu ditu Sevillak berdegunera. Baina Sevillarren erreakzioa berandu iritsi da, eta Luis Riojak ere gertu izan du 0-3koa. Azkenean Rafa Mir izan da, hirurogeita hamar minuturen buruan, 1-2koa lortu duena. Bere taldeak puntu bat behintzat eskura zezakeela sinistu du momentu horretan. Eta Sevilla amore ematen ez duen talde horietako bat da batik bat. Hamaika metroetatik iritsi da berdinketa. Carlos Benavídez uruguaitarrak Marianori egindako faltaren ostean VARak berrikusi egin du, eta Ocamposek gola sartu du. Baina etxekoen pozak gutxi iraun du, 89. minutuan Ruben Duartek, Sevillak gaizki defendatutako beste jokaldi batean, 2-3koa jarri duelako. Bisitarien poza eta etxekoen depresioa. Gutxien espero zenean, Alaves lur jota zegoenean, nonbaitetik indarrak atera ditu Luis Garcia Plazaren taldek, eta Sanchez-Pizjuan zelaia mutu utzi du.

«Artista eta obra bereizi behar dira». Halakoak entzuten dira norbait miretsiriko sortzaile baten biografian arakatzen hasi eta egia deserosoak azaleratzen hasten direnean. Eduardo Txillida artistaren mendeurrena ospatzen hasi dira aste honetan —urtarrilaren 10ean jaio zen, 1924. urtean—, eta berriz atera da plazara gaia. Izan ere, omenaldiak, erreportajeak, hitzaldiak, dokumentalak eta beste hainbat lan plazaratu dira Txillidaren inguruan, eta horietan sistematikoki ezkutatzen dira haren iraganaren pasarte ilun batzuk, Hedoi Etxarte idazleak berriki salatu duenez. Azaldu duenez, aipatu gabe geratzen da artistaren aita militarrak Francoren estatu kolpearen alde egin zuela eta, gero, parte hartu zuela frankismoan, esaterako. Era berean, aipatu gabe utzi izan dituzte Txillidaren gaztetako jarrera politikoa eta Parisen gazte errepublikano bati egindako eraso fisikoa. Artista eta pertsonaiaren inguruan fabrikaturiko kontsentsua salatu du Etxartek, eta oihartzun handia izan du sare sozialetan. Batzuek nabarmendu dute Txillidaren «gaztaroko bekatuak» izan zirela horiek, gero buelta eman ziola, eta Euskal Herriaren eta hainbat gizarte mugimenduren aldeko jarrera hartu zuela. Beste batzuek, berriz, azpimarratu dute artista ez zela gaztetxo bat eraso hura egin zuenean, eta frankisten semea izatea erabakigarria izan zela kirolean eta artean aurrera egiteko orduan. Memoria ez galtzea ezinbestekoa dela nabarmendu dute beste batzuek: «Ez dezagun nondik gatozen ahaztu, nora goazen jakiteko». BERRIAk irakurleei galdetu nahi die horren inguruan. Gogoratu behar al da Txillidaren iragan frankista? Sare sozialetan plazaratu du galdeketa, eta datorren astearen hasieran plazaratuko ditu emaitzak. BERRIAk proposatzen du, bai edo ez bozkatzeaz gain, erantzunen bidez jakinarazteko zer ikuspegi duen norberak gaiaz. Hemen dago bozkatzeko aukera Telegram sare sozialean. Hemen, Instagramen.

«Euskararen normalizazio prozesuaren joko arau juridikoak aldatzen ari dira epaileak». Irmo mintzatu da gaur arratsaldean Donostiako Bagera euskaltzaleen elkartea, Donostian egin duten protestan. Hain zuzen, Euskalgintzaren Kontseiluak eta Bagerak deituta, elkarretaratzea egin dute, hizkuntza eskakizunen aurka kaleratutako azken epaia salatzeko. Bat egin dute EAJk, EH Bilduk, ELAk, LABek eta Steilasek. Aste honetan, Donostiako Administrazioarekiko 3. Epaitegiak ebatzi du «diskriminatzailea» dela euskara maila jakin bat eskatzea Donostiako udaltzain izateko. Bageraren esanetan, ez da kasu bakan bat, «oldarraldi judizialaren» parte baizik: «Kezkaz bizi dugu behin eta berriz euskararen biziberritzea helburu duten neurrien kontra auzitegietatik jasotako sententzia sorta». Areago: «Euskararen normalizazio prozesua trabatzeko eta egindako bidean atzerapausoak eragiteko olatu erreakzionario, atzerakoi eta euskarafoboa da». Euskaltzaleen elkartearen arabera, udaltzain elebakarrak edukita ezin berma liteke euskaldunen hizkuntza eskubiderik: «Udaltzain bakar batek euskararen ezagutza ez izateak zerbitzu osoa eta herritarren eskubideak eta integritatea baldintzatu ditzake». Lan eskubideak eta hizkuntza eskubideak elkarren kontrakoak dira, kontrajarrita daude. Bageraren esanetan, premisa «faltsu» horrek lotzen ditu hizkuntza eskakizunen aurka epaileek azkenaldiak egin dituzten ebazpenak. Ez daude ados: «Elkar osatzen eta indartzen duten eskubideak dira, hizkuntza eskubideak bizimoduko alor guztietan gauzatu daitezkeenean soilik bihurtzen baitira egiazko eskubide, lanean barne». Horrenbestez, uste dute administrazioa osorik elebiduna izatea dela herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko modu bakarra. Laudion, helegiterik ez Donostiakoa ez da hizkuntza eskakizunak zalantzan jarri dituen epai bakarra. Orain bi urte plazaratutako sententzia batean, Gasteizko auzitegi batek ebatzi zuen Laudioko Udaleko funtzionario bati, 45 urtetik gorakoa zenez, ezin zitzaiola eskatu euskara mailaren ziurtagiririk. Laudioko Udalak helegitea jarri zuen, baina EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota duela helegite hori. Orain, Laudioko Udaleko gobernuak erabaki du helegiterik ez jartzea. Uste dute badaudela horretarako arrazoiak, baina ez dagoela baldintzarik. Gainera: «Euskararen aurkako jurisprudentzia sortzeko bidea erraztu dezakete». Horren aurrean, udalak ziurtatu du lanean jarraituko dutela herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko.

Zazpi hilabetean bi titulu irabazteko aukera izan du Osasunak. Baina bietan esku hutsik geratu da. Lehenengoan, Real Madrilek zapuztu zuen gorritxoen ametsa, Espainiako Kopako finalean. Oraingoan, Bartzelona izan da Espainiako Superkopako finalera sailkatzeko bidea itxi diona. Bi partidetan izan dira antzekotasunak. Nagusienak: Osasunak partida ona jokatu duela eta gehiago merezi zuela. Izan ere, gaurkoan ere gorritxoak ondo lehiatu dira Bartzelonaren kontra. Berdegunean ondo jarrita egon dira, eta aukerak izan dituzte golak egiteko. Sasoi honetako partidarik osoena jokatu dute. Baina Bartzelonak bi aukera baliatu ditu, eta Lewandowskiren eta Yamalen golek finalerako sailkapena eman diote. Osasuna burua tente itzul daiteke Saudi Arabiatik, eta atzoko partidak Ligari eta Kopari begira konfiantza hartzeko balio behar dio. Lehen minutuetan baloi jabetza Bartzelonak izan du. Baina aurkariaren atean arriskua Osasunak sortu du. Arnaizek barneraketa on bat egin du, eta erdiraketa gutxigatik aldendu du Koundek. Artean, Budimir prest zegoen area txikian errematea egiteko. 6. minutua zen. Baina segidan iritsi da Bartzelonaren erantzuna. Baloia ateratzerakoan nahastu egin da Sergio Herrera. Ferran Torresi iritsi zaio, eta area ertzetik egindako errematea ozta-ozta joan da kanpora. Baina Jagoba Arrasateren taldeak beste abagune argi bat izan du. Aresoren jaurtiketa, ordea, gutxigatik joan zen kanpora. Joan-etorrikoa izan da artida hasiera horretan, erritmo bizikoa. Ez talde batek, ezta besteak ere ez dute aginte makila izatea lortu. Ondo aritu dira presioan. Minutuak aurrera egin ahala, hasierako erritmo hori jaitsi egin da, eta espero bezala baloi jabetza Bartzelonak izan du.Jokoaren kontrola izan nahi zuen Xavi Hernandezen taldeak. Dena den, Osasunarentzat berri onena izan da aparteko arriskurik ez duela sortu Herrialde Katalanetako taldeak. Gorritxoak ondo zeuden jarrita berdegunean, eta ondo eutsi diote, nahiz eta Bartzelona pare bat aldiz gerturatu Sergio Herreraren atera. Baloiren bat lapurtu eta kontraerasoren bat lotzea falta izan zaio minutu horietan. 40. minutuan lortu du, Iker Muñozek eta Jesus Aresok lotutako jokaldi batean. Barrutik pase ona eman dio Aresok Budimirri, baina Araujo gainditu ostean, Iñaki Peñarekin egin di topako aurrelari kroaziarrak. Hurrengo jokaldian Arnaizena izan da abagunea, baina erremateak Budimirren bizkarrean eman zuen. Sufritu egin du minutu horietan Bartzelonak. Golak bigarren zatian Dena erabakitzeke zegoen. Osasunak berriro ere ondo ekin dio bigarren zatiari. Lehen minutu eta erdian bi aldiz gerturatu da Iñaki Peñaren atera. Baina Araujok egindako erremate batekin, eta Ferran Torresek urrutitik egindako jaurtiketa batekin erantzun du Bartzelonak. Neurketa lehen zatiko itxura hartzen ari zen. 59. minutuan, ordea, Bartzelonak gola sartu du. Christiansenek aurre hartu dio Arnaizi. Baloia Gundogani eman, eta haren pase sakona baliatu du Lewandowskik. Poloniarra ez zegon fin, baina partidan izan zuen hirugarren aukeran ez du hutsik egin. Jokaldi hasieran Arnaizi falta egin ziotela eskatu dute Osasunako jokalariek, baina VARean galdetu ostean gola ontzat eman du epaileak. Gero, Joao Felixen erremate batean, gelditu bikaina egin du Sergio Herrerak. Hasiera batean Osasunak nabaritu egin du golaren kolpea. Baina pixkanaka suspertzen joan da, eta nahiz eta Lewandowskik bigarrena gertu izan, Osasuna hobea izan da partidako azken txanpan. Raul Garcia de Haroren irteerak zalantzak eragin dizkio Bartzelonari, eta bai hark, baita Budimirrek ere, ez dute aparte izan berdinketa. Merezi ere merezi izan du Osasunak. Asmatzea falta izan zaio. Bartzelonak egin du hori, azken jokaldian. Gola Yamalek egin du, Joao Felixen bakarkako jokaldi baten ostean.

Eric Olhatz futbol ikuskatzailearen kontrako ikerketan, beste biktima baten —hamargarrenaren— lekukotasuna bildu, eta Baionako Jerome Bourrier prokuradoreak instrukzio epailearen esku dagoen dosierrean sartu du. Adingabeei sexu abusuak egiteagatik eta irudi pedopornografikoak edukitzeagatik ikerketapean daukate Olhatz. Kasu gehienak 1997. eta 2002. urteen artekoak dira. Baionako Aviron Bayonnais futbol taldean lanean ari zen orduan. 2021ekoak ere badaude, ordea. Biktima guziak gizonak dira, eta salatu dutenak adingabeak ziren erasoak gertatu zirenean. Iragan urteko martxoaren 23an, kontrol judizialpean aske utzi zuten Olhatz, 11 hilabete kartzelan eman ondotik. Ez du eskubiderik kirol aretoetara sartzeko, ezta adingabeekin harremanetan izatea eskatzen duen edozein aktibitate egiteko ere. Ezin da harremanetan sartu biktimekin eta haien hurbilekoekin. 60 urteko gizona errekrutatzailea zen Baionako Aviron Bayonnais futbol taldean. Ez da behatzailea salatu duten lehen aldia. 2009ko urrian, Realak Frantzian zuen behatzailea zenean, behin-behinean kanporatu zuen talde txuri-urdinak: adingabeak galbidean jartzeagatik kondenatu zuten. Epaiaren arabera, Olhatzek «sexu eduki desegokia» zuen SMS bat bidali zion ordezkatzen zuen 13 urteko jokalari bati. Hiru hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten, hamar hilabetez adingabeekin lan egitea debekatu zioten, eta jokalariari eta haren gurasoei kalte ordain bat ere ordaindu behar izan zien. Olhatzen defentsak argudiatu zuen txantxa bat izan zela. 2010ean, Paueko auzitegiak errugabetu egin zuen. Realarentzat lanean jarraitu zuen 2018ko uztailera arte. Futbolaren munduan, Olhatz ezaguna da berak deskubritu zuelako Antoine Griezmann Realeko jokalari ohia.

Israelgo eta Gazako milizia palestinarren arteko oldarraldia hasi zenetik hiru hilabete pasatu diren honetan, Nazioarteko Justizia Auzitegiaren aurrean eseri da Israel gaur, historian lehen aldiz, Hegoafrikaren salaketaren ondoren. Hiru ordu iraun du lehen auzi saioak, eta Israelen aurkako salaketaren argudioak aurkeztu ditu Hegoafrikak. Gazako palestinarren aurka «genozidio kalkulatu bat» egitea leporatu dio Hegoafrikako Auzitegi Goreneko epaile Adila Hassimek Tel Avivi. «Genozidio» hori egiteko asmoz Israelek urriaren 7tik hona aurrera eraman dituen ekintzak aipatu ditu Hassimek Hagan (Herbehereak), NBE Nazio Batuen Erakundearen organo judizial gorenaren egoitzan egindako saioan. Horien artean, hauexek: «Gazan bizi diren palestinarren aurka txikizio handiak eragiten dituzten armak erabiltzea; zibilak hiltzea; zenbait eremu segurutzat jotzea eta gero horiek bonbardatzea; zerrenda setiatzea eta horko biztanleak oinarrizko beharrizanik gabe uztea eta zibilen azpiegiturak suntsitzea, hala nola eskolak, meskitak, ospitaleak eta etxebizitzak». Edonola ere, haren ondoren hitz egin du Hegoafrikako Justizia ministro Ronald Lamolak, eta argi utzi nahi izan du «palestinarren aurkako indarkeria» ez zela 2023ko urriaren 7an hasi. «Palestinarrek 76 urtez jasan dituzte Israelen indarkeria eta errepresio sistematikoak». Hegoafrikak joan den abenduaren 29an aurkeztu zuen Tel Aviv auzitara eramateko eskaera, 84 orriko dokumentu batean oinarrituta. Testuan, urriaren 7tik hona Israelgo hainbat ministrok egindako adierazpenak aipatzen dituzte, hala nola Israelgo Defentsa ministro Yoav Gallantek gazatarrak animaliekin alderatu zituenekoa, edo Segurtasun ministro Itamar Ben Gvirek esandako hau: «Guztiak dira terroristak, eta suntsitu egin behar ditugu». Hegoafrikak egindako salaketaren eta adierazpenen harira, eskerrak eman dizkio PAN Palestinako Aginte Nazionaleko Atzerri ministro Riyad al-Malikik, «pauso ausartak» hartzeagatik. «Nazioarteko legeak arrakasta izateko garaia da», idatzi du X sare sozialean. «Palestinarrek 76 urtez jasan dituzte Israelen indarkeria eta errepresio sistematikoak». Ronald Lamola. Hegoafrikako Justizia ministroa Bestelako iritzi bat adierazi dute, ordea, Israelgo agintariek. Goizekoa «inoizko hipokresia erakustaldirik handiena» izan dela esan du Israelgo Atzerri Ministerioko bozeramaile Lior Haiatek, eta Hamasen «adar juridikoa» izatea leporatu dio Hegoafrikari. Ben Gvirek ere «absurdotzat» jo du auziko saioa. Israelek bihar izango du salaketa horiei erantzuteko aukera. Israelgo Auzitegi Goreneko presidente ohi Aharon Barakek ordezkatuko du herrialdea, eta erabaki horrek zeresana izan du Israelgo kontserbadoreen eta ultraeskuindarren artean, oposizioko politikaririk nabarmenenetako bat baita Barak, eta birritan egin du Benjamin Nentayahu lehen ministroak bultzatutako erreforma judizialaren aurka. Edonola ere, aferak luze joko du. Litekeena da asteak —edo hilabeteak— itxaron behar izatea auzitegiko hamabost epaileek —oraingoan, denera hamazazpi izango dira, auzian parte hartuko baitu alde bakoitzeko epaile batek— ebazpen bat kaleratu arte. Hori bai, erabaki bat iritsi artean, kautelazko neurriak har ditzatela eskatu dio Hegoafrikak auzitegiari, hala nola Israelek, behin-behinean, zerrendan operazio militar guztiak etetea. Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, 1948an, holokaustoaren harira NBE Nazio Batuen Erakundeak indarrean jarritako Genozidioaren Konbentzioa baliatu du Hegoafrikak Israel auzitara eramateko. Gaur-gaurkoz, lau herrialde eseri dira Nazioarteko Justizia Auzitegian genozidio bat egitea leporatuta: Jugoslavia ohia, Myanmar, Errusia eta Israel. Guztiak ukatzen dituzte Hegoafrikak leporatutako krimen guztiak oinarririk gabeak direla dio Israelek. Afera honetan ere, Tel Aviven alde agertu da Washington. Urriaren 7tik Ekialde Hurbilera egin duen bosgarren bisitan egindako agerraldi bat baliatuz, Hegoafrikaren salaketak ez duela «ez hanka eta ez buru» esan zuen atzo Antony Blinken AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkariak. Halere, lehen auzi saioa hasi aurretik, ohi baino mezu leunagoa idatzi zuen atzo Netanyahuk X sare sozialean: «Argi utzi nahi ditut zenbait kontu: Israelek ez du behin betiko Gaza okupatzeko asmorik, ezta biztanleria zibila handik bidaltzeko ere. Israel Hamaseko terroristen aurka ari da borrokan, ez biztanle palestinarren aurka, eta borroka horretan erabat betetzen ari gara nazioarteko legea». Bien bitartean, ordea, Gazaren aurkako ofentsibarekin jarraitzen du Israelek. Azken orduetan, Israelgo armadak areagotu egin ditu zerrenda erdialdearen eta hegoaldearen aurkako bonbardaketak, eta 150 palestinar baino gehiago hil dituzte horietan. Urriaren 7tik hona, ordea, 23.400 palestinar baino gehiago hil dituzte, eta ia 60.000 zauritu. Itsaso Gorriari adi Yemengo matxino huthiei Itsaso Gorrian egiten ari diren erasoak «berehala» eteteko eskatu zien, atzo, NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak. Proposamenak kontseiluko kide guztien aldeko botoa izan zuen, bi herrialderenak izan ezik; abstenitu egin ziren Errusia eta Txina. Erasoen berehalako etetea eskatzeaz gain, joan den azaroaren 19an bahitu zuten Galaxy Leader zamaontzia eta hor zeuden 25 pertsonak aske uzteko ere eskatu dute. Huthien Batzar Iraultzaileko presidente Mohammad Ali al-Hutiren ustez, ordea, «joko politiko bat» baino ez da Segurtasun Kontseiluaren erabakia. Are, huthiek birritan esan dute ez dituztela eraso horiek etengo «Gazaren aurkako sarraskia amaitu arte». Hain justu, gaur goizaldean beste eraso bat jasan du AEBetako zamaontzi batek. Eraso hori, ordea, ez da Yemengo kostaldean izan, Omango kostaldean baizik. Hainbat ordu geroago, erasoa baieztatu dute Irango agintariek. Hori bai, haien arabera, auzitegi batek emandako agindu baten harira hartu dute zamaontzia. Ez dute, oraingoz, agindu horren inguruko xehetasunik eman.