Europa Biltzar Jauregian egin dute kongresua, eta eraikinaren atarian izan dira protestak. Espainiako Gobernuko Nekazaritza ministroa iritsi denean sortu dira tentsio uneak.

Gasteizko Aireportuan, berriz, 60 hegaldi daude programatuta; Donostiakoan, 127; eta Iruñekoan, 81.

Etxebizitza turistikoetako egonaldiak, gora: 2024ko otsailean % 23 igo ziren sarrerak. Ifrentzuan, landa-ostatuetako sarrerak % 3,4 gutxitu ziren.

Eguna izan ala gaua; Korrikak badu bereizgarri nagusi bat: ez da sekula geratzen. Halaxe izan da bart gauean eta goizaldean ere: Buruntzaldeko eta Urola Kostako herrietatik igaro da. 21:30erako, Hernanin (Gipuzkoa) da Korrika. Furgonetara sartu, eta festa giroa da nagusi. Baina berehala hasi dira dantzan tripa zorriak. Hernani, Urnieta… Ez dago geratzerik afaltzeko. «Egin lekua, egin lekua», dio baten batek. Eta han dator afaria. Bi edo hiru kaxa sartu dituzte furgonetara: sandwichak, patata tortillak… Segituan egin diote eskaintza kazetariari ere: «Zuk ere hartu lasai asko». Gau luzea dago aurrean. Festa giroa furgonetan, eta festa giroa kalean ere: goraino bete dituzte euskaltzaleek Hernaniko, Urnietako, Lasarte-Oriako kaleak. Bengalekin egin diote ongi etorria askok. Argia ilunetan. Momentu hunkigarria izan da Lasarte-Orian Katxiporretak hartu duena ere: Aitziber Ugartemendia Katxiporretako kide hil berria omentzeko baliatu dute. Joxe Mari Agirretxeren eskuetan dago mikroa: «Bihotza, burua, eskua, sentitu, pentsatu, ekin! Aupa Aitziber! Aupa gure bidelagunak! Aupa Lasarte-Oria euskalduna!». Irrintzia eta eta kantuak: «Xala-la/xala-la/riki-riki/riki-riki…». Malkoak eta irribarreak. Aurrera doa gaua. Aginaga (Usurbil, Gipuzkoa) gainera iritsi da Korrika, eta jendea geratu gabe batzen da errepide ertzetatik. Batzuk nabarmentzen dira besteen gainetik: txaleko islatzaileak eta kopetako linternak ekarri dituzte. Berehala, deia mikrofonotik: «Oso ondo egin duzue kopetako linternak ekarrita, baina, mesedez, orain itzali, furgonetan dagoen kameratik gaizki ikusten da bestela-eta». Kasu egin dute. Eta Buruntzaldea igarota, Oriotik sartu da Korrika Urola Kostara. Lehen kilometroa Mihiluze-ko kideen eskuetan egin du lekukoak. Eta beste eskaera bat furgonetako esatariak: «Eskerrik asko euskararen normalizazioaren alde egiten duzuen lanagatik. Goazen hemendik aldarrikatzera telebista euskaldunago bat, EITB euskaldunago bat; kalitatezko programa gehiago nahi ditugu». «Gauak erakusten du pertsonek badaukatela konpromiso oso handia Korrikarekin, baita euskararekin ere». EDER SAGREDO Furgoneta gidaria Gauerdia pasatu da dagoeneko. Bitartean, lan eta lan ari dira furgoneta gidariak. Gidatzen batzuk, animatzaile lanak egiten beste batzuk, pankartak batzen eta zabaltzen… Ezinbestekoak dira egunez nahiz gauez. Baina Eder Sagredo gidariak dio gaua beti dela berezia, bai korrikalariak ehunka direnean, bai bakan batzuk direnean. Izan ere, gauez korrika egitea konpromisoaren seinale dela uste du: «Egia da gauak erakusten duela pertsonek badaukatela konpromiso oso handia Korrikarekin, baita euskararekin ere. Egunez Korrika egitea errazagoa izaten da normalean, baina gauean konpromiso hori hartzea eta borroka egitea goizeko ordu txikietan, askotan mendi puntetan… Horrek badauka energia oso handia, eta oso garrantzitsua da gauetan ere korrika egitea». Aparteko zerbait ikusten dio gauari Oier Agirresarobe gidariak ere: «Korrika beti da zirraragarria, hunkigarria, baina gauez badauka beste intimitate puntu bat». Baina zergatik? «Daudenak badakizu horretara etorri direla, horretan daukatela bihotza jarrita, eta izugarria da furgonetara iristen den energia hori jasotzea. Egia esan, jasotzen duguna ematen dugun baino askoz ere gehiago da». Gauak egunez ere indartsuak diren aldarrikapenei bultzada handiagoa ematen dielakoan dago: «Hunkigarria da ikustea hau dena euskararen bueltan, AEKren bueltan eta Korrikaren bueltan gertatzen dela eta herri honek badaukala indarra aldarrikapenei tinko eusteko. Gauak hori hauspotu egiten du». Kilometro gogoangarria Oriotik Zarautzera. Urduritasuna nabari da furgonetan. Badator gaueko —eta agian Korrikako— kilometrorik bereziena: 1.396.a. Puntu beltza da, gainera, furgoneta handia kabitzen ez den horietakoa, eta grabatuko bada, eskuan eraman beharko dira kamerak. Gidariak igo eta jaitsi. Gora eta behera. Prest dagoela dirudi. Kazetari eta furgoneta gidariak jaitsi dira. Korrikaren ekuatorea da, egin ditu erdi lanak, iritsi da ibilbidearen erdira. Zirika euskara elkarteko kideen eskuetan igaro da zubipetik lekukoa. Eta ireki dituzte xanpainak eta konfetiak. Festa. Lasaitu da giroa furgonetan. Zarautz, Getaria, Zumaia… Jendetza kostaldean. Haurrak, gazteak eta helduak 01:00ean, 02:00etan, 03:00etan… Giro bikaina kanpoan eta furgoneta barruan. Itzulera bozgorailuetatik «E-o-a/ e-e-o-a /e-e-o-a/…». Eta salto, salto, salto, salto. Gora eta behera furgoneta. Argiak piztu eta itzali. Zertarako diskotekak Korrikaren furgoneta dagoenean? Baina dena ez da festa. Aizarnazabal inguruan, furgonetari bidea zabaltzen dion autoak zerbait du; geratu egin da bat-batean. «Furgonetatik kanpora», dio norbaitek. Azkar hasi dira denak bultzaka, eta segituan egin du aurrera. Hori ere bada Korrika, elkartasun olde bat. Eta behin Aizarnazabaldik igarota, Zestoarako bidean jarri da, eta Azpeitira handik. Txanda aldaketa tokatzen da. Martxan doala esan dute agur gidari batzuek, eta segituan iritsi dira beste txandakoak. Azpeitira heltzear da Korrika. Zoro zoragarri pila bat ditu bertan esperoan. Ehunka, milaka ez esateagatik. Baina jaitsi dira furgoneta gidariak, eta horixe egin du kazetariak ere. Halere, Korrika ez da gelditu, eta Urola Kostatik eta Debagoiena eta Debabarrena pasatuta, Bizkaira sartu da Ondarroatik. Arratsaldean, Lea-Artibain ibili da, eta izan dira nabarmentzeko kilometroak: esate baterako, Venezuelako kontsulak eraman du lekukoa Ziortza-Bolibarren. Bizkaian jarraituko du bihar ere Korrikak, eta arratsaldean helduko da lekukoa Bilbora. Egunak emanak, iruditan 23. Korrikaren seigarren egunak utzitako irudietako batzuk, bilduma honetan.

Eusko Legebiltzarrean legealdi honetan gehien eztabaidatutako edukia izan da, eta, kanpainaurrean, alderdiak etengabe ari dira Osakidetzari buruzko mezuak ematen. EH Bilduk Osakidetza «zutik jartzeko bost neurri nagusi» gizarteratu ditu, haren lehendakarigai Pello Otxandianoren koalizioaren osasun gaietako eledun Rebeka Uberaren eta osasungintzako hainbat ordezkariren ahotik. Gasteizen egindako agerraldi batean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako osasun sistema hobetzeko koalizioaren proposamena aletu dute, «pertsonalaren kontratazioa» aldaketen lehen lerroan jarrita, eta lehen arretan azpimarra eginda. «Lehen arreta indartzeko, aurrekontua kudeatzeko eta erabakiak hartzeko ahalmena izan behar dute, eta orain ez dute. Aurrekontua handitzeko konpromisoa hartzen dugu. Ratioak ezartzea eta plantilla %10 handitzea ere bada gure konpromisoa». Uberak azaldu du lehen arreta ESIen barruan dagoela, aurrekontu bereizirik gabe, eta horrek eragotzi egiten duela jakitea zenbat inbertitzen den, gaur egun arazo gehien ematen duen osasun sistemaren atalean; «ospitaleek irentsi dute lehen arreta». Horrez gain, EH Bilduk uste du Osakidetzako kontratazio eredua aldatu behar dela. «Lanpostu egonkor, luze eta erakargarriak» eskaintzea proposatzen du. «Betetzeko zailak diren lanpostuen gainean pizgarriak ezartzeko konpromisoa hartzen dugu», dio EH Bilduk landutako agiriak. Hori «funtsezkotzat» jotzen du koalizioak, «pazienteek euren erreferentziazko osasun profesionalen ekipoak» ezagutzeko, hau da, medikua, erizaina eta administraria. EH Bilduk dio ebidentzia zientifikoak esaten duela urteetan mediku bera izateak eragina duela hilkortasunean. «Egonkortasuna funtsezkoa da, era berean, gainerako eremuetan, profesionalak kalitatezko arreta bermatzeko». LEP eredua aldatzea LEP lan eskaintza publikoen eredua aldatzeko ekimena hartuko duela iragarri du koalizioak. «Lan eskaintza publikorako azterketa bakarra» egitea proposatzen du, eta horiek «azkarrago ebazteko neurriak hartzea». Orain, «zama bat» bilakatu dira «langileentzat, administrazioarentzat eta pazienteentzat», EH Bilduren arabera. NEURRIAK Lehen arreta indartzeko konpromisoa, bere aurrekontua kudeatzeko eta erabakiak hartzeko ahalmena emanez. Osakidetzako kontratazio eredua aldatu egin behar da, lanpostu egonkor, luze eta erakargarriak eskainiz. LEPen eredua aldatzeko ekimena hartuko du EH Bilduk, azterketa bakarra egitea proposatuz. Osakidetzan parte hartzeko hainbat formula abian jarriko ditu, orain ez ei dagoelako herritarren ikuspegia txertatzeko biderik eta tresnarik. Maila komunitarioan lan egin: tokiko mugimenduak eta herritarrak, lehen arreta, udaleko zerbitzuak eta foru aldundiak elkarlanean aritzea. Beste neurrietako bat parte hartzean sartzen da bete-betean. Osakidetzan parte hartzeko «hainbat formula» abian jarri nahi ditu koalizioak. «Une honetan ez dago herritarren ikuspegia txertatzeko biderik eta tresnarik. Herritarren eta pazienteen ikuspegia txertatzeak asko lagunduko luke arretaren kalitatea hobetzen». Beste neurri nagusi bat ere helarazi du EH Bilduk, betiere Osakidetzaren zerbitzua hobetzeko: «Maila komunitarioan lan egitea». Tokiko mugimenduak eta herritarrak, lehen arreta, udal zerbitzuak eta foru aldundiak «elkarlanean» aritzea proposatzen du koalizioak. «Ingurune eta herritar zaurgarriak lehenetsiko ditugu». Osakidetzaren erronka nagusiak EH Bilduk Osakidetzaren egungo erronka nagusiak zerrendatu ditu, eta horien artean azaltzen dira, besteak beste, «herritarrak erdigunean» jartzea; «garaiz eta denboran» lehen arretarako, espezialitateetarako eta gainerako tratamenduetarako —kirurgiak barne— «sarbidea ziurtatzea»; eta itxarote zerrendak murriztea. Itxaron zerrenda bakarra egotea nahi du EH Bilduk, «B zerrendak kenduta». Horrez gain, «pertsonal politika eraldatzea» eta lehen arretak dagokion funtzioa betetzeko «politikak indarrean jartzea» erronken artean kokatu ditu koalizioak, baita osasun publikoak «Osakidetzaren ahizpa txikia izateari uztea» ere. Erronka gehiago zerrendatu ditu EH Bilduk: kasurako, buru osasunari bitarteko gehiago ematea ESIetan integratuz; eta ziurtatzea Osakidetzako ESIetan «antzeko baliabideak eta arreta berdintsu eta ekitatiboa» izango dela. Koalizioak argitu du ESI guztietan eduki ezin diren espezialitate eta errekurtsoak «ordenatuko» dituela. «Pribatizazioari amaiera ematea», eta pribatizatu diren zerbitzuen publifikazioari ekitea ere proposatu du EH Bilduk. Horrekin lotua, Uberak agindu du «auditoria bat» egingo dutela kontratuak aztertzeko. Pello Otxandianoren hitzetan, diagnostikoak «zehatza, zintzoa eta argia» izan behar du: «Herritarrei hori zor diegu». Haren hitzetan, ez da egia Osakidetzaren gainbehera pandemiak eragindakoa denik; aitzitik, kudeaketa oker baten, planifikazio falta baten eta pertsonal politika oker baten ondorioa da. «Erantzukizun politikoak daude, eta asumitu behar dira», azpimarratu du, eta nabarmendu Osakidetzak «azken urteetan galdu duen dimentsioa berreskuratzea» dela EH Bilduren xede nagusia: «Erregenerazio bat behar da Osakidetzan».

Oharra egin dute merkataritza txikien elkarteek: behera doaz haien salmentak, denda kopurua murrizten ari da eta bezero gazteak falta zaizkie. Euskomer Euskadiko Merkatarien Konfederazioan bildutakoen arabera, «urte kritikoak» izango dira hurrengoak sektorearentzat, eta Eusko Jaurlaritzari eskatu diote sektore estrategiko gisa onartzeko eta halako bati dagozkion laguntzak emateko. Euskomerrek azaldu duenez, 2023. urtean jarraitu egin zuen txikikazko merkataritzaren gainbeherak. 2023aren amaieran 34.855 merkataritza establezimendu zeuden Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2022an baino 1.108 gutxiago (-%3,08). Bost arrazoi aipatu dituzte jaitsiera hori azaltzeko: Internet bidezko salmentak handitu egin direla, kontsumo ohituren aldaketa —«erosketa esperientzia pertsonalizatuak bilatzen dituzte bezeroek»—, gastuaren zati bat merkataritzatik ostalaritzara eta aisialdira igaro izana, belaunaldien arteko errelebo falta, eta alokairu garestiak, «batez ere hiriguneetan». Lokal hustuen irudia Lokal hustu batek ondokoak ere hustea eragin ohi duela onartu du Euskomerrek, eta horrek «utzikeria eta hondamendi itxura» ematen diela kale edo herri batzuei. «Herriko nortasuna galdu egiten da horrela, betiko saltokiek zeregin garrantzitsua baitute horretan». Euskomerrek uste du tokian tokiko saltokietan erosteari buruzko «kontzientziazioa» falta dela, eta bereziki gazteak erakartzeko arazoak dituztela. Arrazoien artean «gurean prezioak handiagoak diren uste oker bat» eta «ustezko berehalakotasuna» aipatu ditu Euskomerrek: «Denda batera joan eta produktua etxera eramatea baina gauza berehalakogorik ez dago». %68,7 Sektorearen arazo nagusiei buruz galdetuta, Euskomerreko bazkideen %68,7k esan dute salmenten jaitsiera dela. Haren ondotik datoz Internet bidezko salmentak (%29,6), eta lokal komertzialen prezioak eta lokal hutsak (%25,2). Kezken artean beherago agertzen dira sektoreko langileen lan baldintzak (%20,4) eta emisio txikiko eremuak zabaltzea (%16,1). Txikikazko merkataritzaren salmentak %0,9 handitu ziren iaz, baina neurri handi batean hori izan zen elikadura sektorekoak %1,2 handitu zirelako. Horiek eta ile apaindegiak eta estetika zentroak dira 2023. urtea aurrekoa baino hobea zela esan dutenak. Salmenta okerragoak izan dituzte, berriz, jantzi eta oinetako dendek eta gasolindegiek. Oro har, berriz, saltokien %70ek ziurtatu dute iaz salmentak jaitsi zituztela. Gainera, 2024. urtea ez da ongi hasi: %44k esan dute iazkoa baino okerragoa izan dela, %37k iazko kopuruetan dabiltzala, eta %19k baizik ez dituzte salmentak handitu.

Espainiako Gobernuak eta sektore eolikoak fabrikazioa eta elektrifikazioa indartzeko konpromisoa hartu dute.

Donostiako bisita gidatu turistikoak ezingo dira 25 pertsonatik gorakoak izan

Turistek EAEko hoteletan egindako egonaldiak % 4,4 hazi ziren 2024ko otsailean, Eustaten datuen arabera. Opor garaian kenduta, sektoreak hazteko duen joera erakusten dute datuok. Sarreren herena atzerritik etorri dira, iazko sasoi berean baino % 8 gehiago.

2023. urteak ikuspegi feministatik eta subiranistatik utzitako ondorioak aurkeztu ditu gaur arratsaldean Talaia Feministak Donostian, eta, horietan oinarrituta, gomendio batzuk ere plazaratu ditu, iaz gertatutakoek emakumeengan izandako eragina aztertze aldera. Urtarrilean aurkeztu zuen lehen txostena Talaiak, «Euskal Herriaren egoera feminismotik irakurtzeko», eta ordutik aritu dira eztabaidatzen eta ekarpenak jasotzen. Sei gai jorratu dituzte lehen txosten horretan: klima krisia, greba feminista orokorra, indarkeria matxista, bizitza garestitzea, euskararen aurkako oldarraldia eta abaia soinekoaren debekua. Gai horietan egindako diagnostikoei begira iritsi dira ondorioetara. Negatiboak: «Ongizatea pribatizatzea, indarkeria dimentsio orotan eta krisi ekologiko geldiezina». Positiboak: «Feminismoaren hegemonia soziala; emakumeen auto-antolaketarako eta askotariko konfluentzietarako gaitasuna; ekonomia, gobernantza, politika eta beste hainbat arlo feminismotik eraldatzea xede duten alternatibak». Prozesuaren amaieran, gomendio batzuk ere egin dituzte. Batetik, gizarteari galdegin diote «ekitea eta erantzukizunak exijitzea», ongizatearen pribatizazioak eta emakumeen bizi baldintzak okertzeak eragindako «biolentzia kolektiboaren» kontra. Eragile sozialei dagokienez, «begirada berrien premia» aitortu du Talaiak, egungo arazoei erantzun «integralak» emate aldera. Eta, azkenik, erakunde publikoen jarduna salatu dute, askok sustatu dutelako emakumeen gain erortzea bizitzari eusteko lanak, baina eskaerak ere bideratu dizkiete: eskubide kolektiboak bermatzeko berehalako neurriak hartzea, eragile sozialei entzunez; indarkeria matxistaren aurkako protokolo eta politika integralak lantzea; euskararako eskubidea bermatzea… Azkenik, dei berezia egin diete gizonezkoei: «Ardurak hartzea eta euren buruak berraztertzea, indarkeriaren eguneroko berreraikuntzan duten rolari eta zaintzetan erantzukizunik ez hartzeari arreta jarriz».