Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleak berdel bila irtengo dira udaberrian. Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak arrantzaldia bertan behera utzi ala ez aztertu dute gaur Madrilen, eta ordu luzez bildu ondoren hari eustea erabaki dute. Europako Batasunak kuota %73 murriztu izanak kosteraren bideragarritasun ekonomikoa kolokan jarriko duela ohartarazi dute arrantzaleek, baina uste dute sakrifizioak ez duela zentzurik Europako iparraldeko herrialdeek ere haien jarduna bertan behera utzi ezean. Haiei egozten diete berdel kopuruak azken urteetan izan duen beherakada handia. Ezusteko erabakia da, arrantzaleen nahia kostera bertan behera uztea baitzen, eta laguntza ekonomiko sorta bat aktibatzea. Duela hilabete azaldu zutenez, Europak ezarritako kuota eskasarekin —100 kilo eguneko— ezin dira ordaindu kosteraren berezko gastuak: soldatak, erregaia, konponketak… Are gehiago, gaineratu zuten eten biologiko bat onuragarria litzatekeela espeziearentzat. Izan ere, Kantauri itsasoan —eta Ozeano Atlantikoan, oro har—, oso berdel gutxi dago. EBko zientzialariek hala berretsi dute, eta horregatik murriztu du kuota laurden batera. Iazko arrantzaldia ere txarra izan zen amua erabiltzen duten Bizkaiko ontzientzat. Euskal arrantzaleek kuotaren %73 baliatu zuten bakarrik, arraina ur sakonagoetan ezkutatzen ari baita, sare eta arrasteontzien mesedetan. Debeku orokorraren alde Euskal arrantzaleen nahia, dena den, berdelaren arrantza Europa osoan debekatzea da. Kofradiek publikoki salatu dute Europako iparraldeko herrialdeek eragin dutela berdelaren gabezia, urteak daramatzatelako gehiegi arrantzatzen. Eskaera egitean, Bizkaiko antxoarekin gertatutakoa oroitarazi dute arrantzaleek. Espezie hori ere gehiegi arrantzatu zuten, eta Bizkaiko golkoan haren arrantza debekatu egin zuten lau urtez, 2005etik 2009ra. Denbora horretan diru laguntzak jaso zituzten antxoa harrapatzera irten ezin izan ziren ontziek. Bost urte haiek espeziea berreskuratzeko balio izan zuten, eta iragan abenduan azken hogei urteko batezbestekoa halako bi antxoa gazte zeudela egiaztatu zuen Aztik.

Euskadiko Irakaskuntzako Langileen Sindikatu Steilasek protesta bat egin du gaur «egonkortasuna» eskatzeko Nafarroako irakaskuntza artistikoetako ikastetxe publikoetako irakasleentzat. Ohar batean adierazi duenez, alor horretarako lan deialdi publikoa argitaratu du berriki Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamenduak, eta ataka zailean jarri ditu zentro horietan lanean ari diren hainbat profesional interino. Izan ere, badira 30 urte arloan inolako lan deialdirik egin gabe, eta denbora tarte horretan lanean jardun duten profesionalek beren jardunbidea kolokan ikusi dute orain, erretiroa hartzeko atarian. «Egonkortasuna nahitaezkoa da arte eskola, kontserbatorio nahiz musika eskoletako proiektuak indartzeko, baina ezin da langile interinoen eskubideen kontura ezarri», ohartarazi du sindikatuak oharrean. Administrazioari «utzikeria eta zitalkeria» egotzi dizkio. Nafarroako Gobernuaren erabakiak kritikatu ditu: «Oroi dezagun 2022an egonkortze prozesu bat abian jarri zuela Hezkuntza Departamentuan, eta lanpostu hauek ez zituela kontuan hartu, inongo azalpenik eman gabe». Espainiako Estatuari ere leporatu dio arloan dituen erantzukizunak ez konplitzea, eta urratsik ez egitea «behin-behinekotasuna» apaltzeko Europako Batasuneko zuzentarauak emandako irizpideak betetzeko. Horregatik egin dute eskea: «Steilasek irtenbide bat eskatzen du hainbat urtez behin-behinean postu berean aritu diren irakasleentzat». Eta aldarria: Finkotasuna orain!

Ahazteko moduko partida jokatu du Athleticek: txarra ez, oso txarra. Bartzelona nagusi izan da hasi eta buka, eta kataluniarrek merezita jokatuko dute Espainiako Superkopako finala, igandean. Lehen zatian erabakita geratu da partida. Ezinean aritu dira zuri-gorriak, eta lau gol sartu dizkie Bartzelonak. Azkenean, 5-0 amaitu da. Denboraldi honetan bere buruarekin nahiko lan badu Athleticek, eta, gainera, parean munduko talderik onenetako bat inspiratuta izan du. Akabo: askok itzaliko zuten telebista lehen zatia bukatu aurretik. Espero zitekeen bezala, Bartzelonak izan du jokoaren ekimena. Athleticek, teorian, ondo zekien zer egin: pazientzia izan, eta aukera zuenean saiatu aurkariari baloia lapurtzen. Halaxe, lehen hiru minututan hiru korner atera ditu Bilboko taldeak, eta bazirudien abisua eman nahi ziola Bartzelonari, Saudi Arabiara ez zela denbora pasa joan. Baina dena irudipena baino ez da izan. Bosgarren minutuan, jokaldi arriskutsua egin du Kataluniako taldeak ezker hegaletik. Ez da ondo atera Unai Simon, eta, zuri-gorrien lasaitasunerako, Raphinaren erdiraketa ezin izan du inork errematatu; atean ez zegoen atezainik. Kontuak kontu, itxura ona eman du Athleticek lehen minutuetan, baina txakalaldia izan du gero. Pixkanaka, zelaian atzera egin dute zuri-gorriek, kataluniarrek behartuta. Pedri baloi gehiago izaten hasi da, eta taldeak nabaritu du, baita Athleticek ere. Erdilariak berak aukera on bat izan du ordu laurdena bete berritan. Eta, hogeigarren minutuan, Unai Simonek salbatu du taldea. Hurrengoan, Bartzelonak ez du barkatu. Area txikitik gertu baloia hartu du Ferran Torresek, eta, buelta erdia emanda, sarera bota du. 22. minutua zen. Eta momentu horixe izan da amesgaiztoaren hasiera. Bartzelona zen aurrera egiteko faborito nagusia, eta maldan gora jarri zaio kanporaketa Athletici. Txinparta eta grina falta zitzaien jokalariei, eta garesti ordaindu dute. 30. minutuan, Raphinhak ezker hegaletik atzera pasea eman du, eta penalti puntu parean bakar-bakarrik errematatu du Ferminek, indartsu, bigarrena egiteko. Bolada zailean daude zuri-gorriak, eta konfiantzarik gabe aritu dira, motel. Lau minutura jaso dute hurrengo kolpea. Roonyk atera jaurti du, eta ez da fin aritu Unai Simon. Geratzeko modukoa zen jaurtiketa, baina ihes egin dio baloiak. Hori gutxi ez balitz, hortik lau minutura jaurtiketa indartsua egin du Raphinhak ezker hegaletik, zuzenean sarera. Bikain ari zen Bartzelona, nahieran, eta oso gaizki Athletic. Markagailua zelaian gertatzen ari zenaren isla zen. Gainera, zortea ere ez du aldeko izan Bilboko taldeak. Oihan Sancetek zutoinera bidali du baloia atsedenaldiaren aurretik. Ezinean Bigarren zatiari ekiteko, dena erabakita zegoen. Eta, hala ere. Bartzelona ez da ase, eta 52. minutuan bosgarrena egin du Raphinhak, jokaldi nahasi batean; ezin izan du ezer egin Unai Simonek. Ikusten ari zenarekin ez zegoen gustura Ernesto Valverde, nola egongo zen ba, eta aldaketak egin ditu. Hautsita zegoen partida, eta ez da asko aldatu gidoia. Erritmoa jaitsi du Kataluniako taldeak, baina erasoan segitu du, paseak eman eta eman. Athletic ere, tantaka, iritsi da Joan Garciak babestutako ate ingurura. Horietako bat aukera garbia izan da. Unai Gomez bakar-bakarrik geratu da Bartzelonako atezainaren aurrean, eta, dena alde zuela, kanpora bota du baloia. Ez zen eguna. Inork ez du minik hartu, eta horixe izan da Athleticentzat albiste on bakarra. Bartzelona-Athletic Bartzelona. Joan Garcia; Kounde, Cubarsi, Eric Garcia, Balde (Martin, 64. min.); Pedri (Olmo, 72. min.), Frenkie de Jong (Bernal, 64. min.); Roony (Lamine Yamal, 72. min.), Fermin, Raphinha (Rashford, 64. min.); eta Ferran Torres. Athletic. Unai Simon; Areso, Vivian, Paredes, Adama (Iñigo Lekue, 57. min.); Jauregizar, Rego (Selton, 61. min.); Berenguer, Sancet (Ruiz de Galarreta, 54. min.), Robert Navarro (Unai Gomez, 54. min.); eta Iñaki Williams (Guruzeta, 54. min.). Golak. 1-0: Ferran Torresek (22. min.); 2-0: Ferminek (30. min.); 3-0: Roonyk (34. min.). 4-0: Raphinhak (38. min.); 5-0: Raphinhak (52. min.).

Ameriketako Estatu Batuek beren nahietara makurrarazi nahi dute Venezuela. Delcy Rodriguezek Venezuelako jarduneko presidente kargua hartu zuen herenegun, baina ordurako Donald Trump AEBetako presidenteak iragarria zuen Marco Rubio AEBetako Estatu idazkariak, Pete Hegseth Gerra ministroak edo John Ratcliffe CIAko buruak gobernatuko dutela Venezuela. Horiek horrela, Rubiok jada jakinarazi du Washingtonek zer asmo duen Caracasentzat: «Egonkortasuna, errekuperazioa eta trantsizioa». Estatu idazkariak prentsaurrekoa eman du gaur, eta hiru faseko plana iragarri du, ez baitute «kaosik» nahi. AEBek Venezuelako petrolioa jasotzen dutela ziurtatu nahi dute lehendabizi, eta Latinoamerikako herrialde horrek jasotako dirua «nola banatzen den kontrolatuko» dute, betiere herritarren «onura» kontuan izanda. Bigarren fasean, bermatu nahi dute AEBetako, Mendebaldeko eta bestelako herrialdeetako enpresek sarbidea dutela Venezuelako petrolioaren merkatura, sarbide «justua», Rubioren hitzetan; halaber, herrialdean «adiskidetze prozesuari» ekingo diote, besteak beste «oposizioko indarrak amnistiatu ditzaten» eta «gizarte zibila berreraikitzen has daitezen». Azkenik, «trantsizio fasea» aipatu du Rubiok: «Venezuelarren esku egongo da beren herrialdea eraldatzea». Bestalde, Donald Trumpek Errusiarekin, Txinarekin, Iranekin eta Kubarekin dituen harremanak eteteko exijitu dio Caracasi. Etxe Zuriko iturriak aipatuz, AEBetako hedabideek kaleratu dute Trumpek Rodriguezi agindu diola, besteak beste, kanporatzeko herrialde horietako «espioiak» eta militarrak. Txinak «intimidazioa» erabiltzea leporatu dio Washingtoni. AEBetako Estatu idazkariak Kongresuko zenbait ordezkari errepublikanorekin bilkura egin zuen atzo, ateak itxita. AEBetako hedabideek, iturri ofizialak aipatuz, kaleratu dute Rubiok jakinarazi ziela zein ziren Trumpek Venezuelako jarduneko presidenteari egindako eskariak, eta tartean dago Errusiarekin, Txinarekin, Iranekin eta Kubarekin duen harremana etetea. Halere, herrialde horietako hainbat diplomazialarik Venezuelan jarraitu ahal izango dutela ere zabaldu dute. Baina, Trumpen eskariei jaramon eginez gero, Venezuelak soilik AEBekin egin ahal izango ditu petrolio salerosketak. Hori ikusirik, Txinako Atzerri Ministerioko bozeramaile Mao Ningek prentsaurrekoa eman du gaur, eta gogorarazi du Venezuela estatu subiranoa dela. Hortaz, haren esanetan, Caracasek erabaki beharko luke nola ustiatu bere baliabide naturalak, baita merkataritza harremanak norekin egin ere. AEBek presio egiteko «indarra lotsarik gabe erabili» dutela azpimarratu du Atzerri Ministerioko bozeramaileak, eta ohartarazi venezuelarren kalterako izango dela. Delcy Rodriguez Maduroren presidenteordeak hartu zuen herenegun Venezuelako jarduneko presidentearen kargua. Chavismoak jarraitzea onartu du Etxe Zuriak, baina zenbait exijentzia egin dizkio. Horrela, Washingtonek negozioa egin nahi du Venezuelan, eta hango petrolioa ustiatzeko sarbide osoa eskatu du. Trumpek jakinarazi du Venezuelako petrolioa ustiatzeko plan bat ontzen ari dela AEBetako Energia Departamentua. Euskal Herrian gaur goizaldea zela, Trumpek Truth Social bere sare sozialean zabaldu du Caracasek 30 eta 50 milioi petrolio upel artean emango dizkiela AEBei. Gehitu duenez, bera arduratuko da erregaiaren salmentak sortutako irabaziak kudeatzeaz, «Venezuelaren eta AEBen mesedetan erabiltzen direla ziurtatzeko». Hain zuzen, BBC hedabideak kaleratu duenez, upel kopuru horren baliokidea da AEBek Venezuelako petroliontziei blokeoa ezarri zienetik ez atzera ez aurrera geratu den petrolio kantitatea. Azken asteetan, Washingtonek areagotu egin du Venezuela jatorri edo helburu duten petroliontzien ehiza. Gaur AEBetako armadak jakinarazi du blokeo hori hausten saiatzeagatik Bella 1 ontzia abordatu dutela. Hiru aste zeramatzaten ontzi horri segika. Ihesaldian zehar, izena aldatu zuen —Marinera da orain—, eta Panamako bandera kendu eta Errusiakoa jarri zuen. Goizean, The Wall Street Journal egunkariak jakinarazi du Errusiak urpeko bat bidali duela itsasontzia eskoltatzera. Baina arratsaldean AEBetako soldaduek petroliontzia atzeman dute, Atlantikoaren iparraldean, Islandiatik hurbil. Errusiako Garraio Ministerioak Telegram bidez zabaldutako ohar batean esan du petroliontziaren esku hartzea «legez kanpokoa» izan dela. Ministerioak argudiatu zuenez, petroliontziak «Errusiaren banderapean nabigatzeko baimena» jaso zuen, Errusiako «legedian eta nazioarteko zuzenbidearen arauetan» oinarrituta. «Estatuek ez daukate eskubiderik beste estatu batzuen jurisdikzioetan behar bezala erregistratutako ontzien aurka indarra erabiltzeko», salatu dute oharrean. Halaber, Sophia deituriko petroliontzia ere atzeman dute Karibe itsasoan, eta, Karoline Leavitt Etxe Zuriko bozeramaileak prentsaurreko batean jakinarazi duenez, AEBetara eramango dute. Trumpek Venezuelaren agintea berak duela adierazi izan badu ere, atzo Venezuelako jarduneko presidenteak ziurtatu zuen Venezuelako Gobernua ez dutela «atzerriko agenteek» kontrolatzen. Gainera, zazpi eguneko dolu nazionala ezarri zuen, AEBen erasoetan hildakoen omenez. Oraingoz, Venezuelako hedabideek 57 hildako izan zirela baieztatu dute: Kubako 32 militar, Venezuelako 23, eta bi zibil. Etxe Zuriko maizterrak Rodriguezi ohartarazi zion Maduroren moduan «edo okerrago» amaituko duela «ongi» jokatzen ez badu. Corina Machado Venezuelako oposizioko buruak ohartarazi du Rodriguez ez dela politikari moderatu bat, eta «inork ez» duela konfiantzarik harengan. Baina AEBek haren agintea onartu dute, nahiz eta Etxe Zuriak oposizioko alderdia daukan Venezuelan 2024an egindako bozen garailetzat. Hauteskunde horiek izan ditu hizpide Machadok CBS News AEBetako hedabidean egindako elkarrizketan; esan du venezuelarrek jada erabaki dutela, eta bere alderdiak gidatu beharko lukeela herrialdea: «Prest gaude gure herrialdearen alde lan egiteko». Machado atzerrian dago, baita Edmundo Gonzalez oposizioko beste liderra ere. Datu ofizialen arabera, Madurok irabazi zituen 2024ko presidentetzarako bozak, botoen %51,2 eskuratuta. Oposizioak iruzurra salatu zuen, eta Gonzalez eta Machadoren alderdia jotzen dute garailetzat AEBek eta Europako zenbait herrialdek. Diosdado Cabello, jomugan Trumpek ez du Machadoren esku utzi Venezuelako Gobernua. AEBetako hedabideek kaleratutakoaren arabera, CIA Inteligentzia Agentzia Zentralak Etxe Zuriari gomendatu zion uzteko Rodriguezi boterea hartzen. Informazio horien arabera, chavismoak kontrolatzen ditu Venezuelako armada eta polizia indarrak, eta oposizioko alderdiak ez luke horretarako ahalmenik izango. Maduroren aurkako erasoak matxinadak eragin ditzakeela-eta kezkatuta dago Trumpen administrazioa. Horregatik, Caracasen jarrera hurbiletik zaintzen ari da. Gaur, Reuters berri agentziak, iturri ofizialak aipatuz, kaleratu du Washingtonek Diosdado Cabello Venezuelako Barne eta Justizia ministroari ohartarazi diola Maduroren patu bera izango duela AEBen asmoak oztopatzen baditu. Diosdado Cabello Venezuelako Barne eta Justizia ministroa, atzo, manifestarien artean, Caracasen. RONALD PEÑA / EFE Milaka herritar atera ziren atzo Caracasko kaleetara Maduro aska dezatela eskatzeko eta AEBen erasoa gaitzesteko. Haien artean zegoen Cabello, «zalantza egitea traizioa da» idatzia zuen kapela bat buruan. Chavismoaren ildo gogorrenekoa da, eta Maduroren eta Hugo Chavez presidente ohiaren (1999-2013) aliatu nagusietako bat izan da. AEBek uste dute Rodriguez baino oztopo handiagoa izango dela herrialdea beren nahietara gidatzeko. Horregatik, Reutersen arabera, AEBek gobernutik kendu nahiko lukete Cabello, baina horrek oposizio handia eragingo luke kalean. Gaur-gaurkoz, Cabellok karguan jarraitzen du, baina haren eta Vladimir Padrino Defentsa ministroaren jokabidea gertutik zaintzen ari da Etxe Zuria. Soles kartela existitzen ote den Maduro harrapatu eta haren aurkako epaiketa hasi ostean, AEBetako Justizia Departamentuak iritzia aldatu du: orain ez du uste Venezuelako presidentea Soles kartela izeneko erakunde «terroristaren» burua denik. Are gehiago, erakundea bere hartan existitzen denik ere ez du ziurtatu. Maduroren aurkako beste inputazio bat kaleratu zuen atzo departamentu horrek; hartan, ezabatu egin dituzte aurreko inputazioetan Soles kartelaren inguruan esaten zirenak. Fiskaltzak narkotrafikoa bultzatzea leporatzen dio Venezuelako presidenteari, baina jada ez du kartel hori erakunde terrorista gisa aipatzen, ezta Maduro horren burua denik ziurtatzen ere. «Klientelismo sare» gisa identifikatu dute orain Soles kartela. Venezuelako Gobernuak AEBen «asmakizuntzat» jo izan du kartel hori, baina Etxe Zuriak Maduro inguratzeko eta haren aurkako operazio militarra justifikatzeko erabili du. Azaroan, Estatu Departamentuak atzerriko erakunde «terrorista» izendatu zuen.

Donald Trump Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak herrialdearen mugetatik kanpo esku hartzeko duen asmoak ez dio soilik Venezuelari eragiten. Aurrez ere esan izan du Groenlandia anexionatu asmo duela, eta azken egunetan berretsi du AEBentzat «beharrezkoa» dela Artikoko uharte hori hartzea. Marco Rubio AEBetako Estatu idazkariak iragarri du Danimarkako ordezkariekin bilduko dela datorren astean, uharte horretaz eztabaidatzeko, baina ez du bilera horri buruzko xehetasunik eman. Trump «ez da Groenlandia nola eskuratu aztertu duen lehenbiziko AEBetako presidentea», esan du Rubiok gaur, prentsaurreko batean. Etxe Zuriak ez du aukerarik baztertzen. Atzo kaleratutako ohar baten arabera, Groenlandia hartzeko hainbat bide aztertzen ari dira, eta armada baliatzea ere proposatu dute. Karoline Leavitt Etxe Zuriko bozeramaileak izenpetutako ohar horretan, adierazi dute AEBen segurtasun nazionalerako «lehentasunezkoa» dela Groenlandia anexionatzea, «etsaiek» ez dezaten Artikoan jardun. «Armada erabiltzea aukera bat da», zehaztu zuen Leavittek. Europako hainbat liderrek ohar bateratu bat kaleratu zuten Groenlandiaren subiranotasuna defendatzeko, eta, hain zuzen, Etxe Zuriak handik ordu gutxira egin zituen adierazpen horiek. Gaur, hori berretsi du estatu idazkariak: «Presidenteak AEBen segurtasun nazionalerako mehatxu bat antzematen badu, orduan aukera du militarki jarduteko». [articles:2152137] Aurrez, Rubiok jakinarazi zuen Trumpen aholkulariak uhartea erosteko plan bat ontzen ari direla. Leavittek ere jakinarazi du aukera hori «aktiboki eztabaidatu» dutela presidenteak eta segurtasun nazionalerako taldeak. Prentsaurreko bat eman du gaur, eta, adierazi duenez, Trumpen arabera Groenlandia AEBen esku egoteak «eragotzi» egingo lieke Errusiari eta Txinari eraso egitea Artikoan. 57.000 biztanle inguruko uharte hori bereganatzeko argudio gisa, Etxe Zuriko maizterrak esan izan du Errusiako eta Txinako itsasontziak dabiltzala Groenlandiaren inguruan. Kopenhagek gezurtatu egin ditu adierazpen horiek, eta oroitarazi Danimarka NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide dela eta, beraz, Groenlandia ere bai. Europa, erantzuna prestatzen Gaur, Jean Noel Barrott Frantziako Atzerri ministroak France Inter irrati katean jakinarazi du Europako beste herrialde batzuekin batera neurriak prestatzen hasi direla, erantzun bat emateko AEBek Groenlandiaren aurka erabilitako edozein intimidazio motari. Halaber, Alemaniako Gobernuko iturri bat aipatuz, Reuters berri agentziak kaleratu du Berlin Danimarkarekin eta Europako beste estatu batzuekin lanean ari dela Groenlandiaren auzian zer urrats egin zehazteko. Munduko uharterik handienak bere gobernua badu ere, lurraldea Danimarkaren menpe dago. [articles:2135778] Barrottek gehitu du Trumpen asmoak geldiarazteko plan bat prestatzen ari direla, eta datozen egunetan aurkeztuko dietela Europako beste estatu batzuei: «Erantzuteko prest egon behar dugu, baina ez dugu bakarrik eman behar erantzuna». Halere, Frantziako Atzerri ministroaren arabera, Marco Rubio AEBetako Estatu idazkariak ziurtatu dio Groenlandian ez dela gertatuko «Venezuelan gertatutakoa». Groenlandia Amerikaren eta Europaren artean dago. Kokapen estrategiko hori dela eta, AEBak aurrez ere saiatu dira uhartea bereganatzen. 1951n defentsa itun bat sinatu zuten Danimarkarekin, eta AEBetako armadak baimena lortu zuen uhartean aire indarretarako base bat eraikitzeko. Horrez gain, Groenlandiak baliabide natural ugari ditu, hala nola petrolioa, gasa, eta auto elektrikoak eta haize errotak eraikitzeko ezinbestekoak diren mineralak.

1977an hasi eta lau hamarraldiko ibilbidean 11 film luze egin zituen Bela Tarr zinemagile hungariarrak. Haren lanik gogoratuenean —Satantango (1994)—, komunismoaren gainbeherak Europa Ekialdean izandako arrastoaz mintzatu zen. Zazpi ordu eta erdiko filma da, Laszlo Krasznahorkai 2025eko Literaturako Nobel saridunaren izen bereko eleberrian oinarritua. Denboraren trataerak, zuri-beltzak, plano sekuentziak muturreraino eramateak eta film filosofikoak ontzeak ezaugarritu dute haren moldea. Gaitz luze baten ostean hil da, Budapesten, 70 urtetan. Tarr 1955eko uztailaren 21ean sortu zen, Pecs hirian, Hungaria hego-ekialdean. Lehen lana 16 urte zituela filmatu zuen, langile zingaroen bizimodua ardatz hartuta. Sei urteren buruan, 1977an, lehen film luzea ondu zuen: Családi tűzfészek. Zuzendari gisa, Budapesten zaildu zen Tarr. Andrei Tarkovski zinemagile errusiarrari keinu eginez, «Tarkovski hungariarra» zela esaten zioten zale eta adituek. Autore zinemaren eredu Karhozat filmarekin, Tarrek Hungariako zinema independentearen lehen zedarria ipini zuen 1988an; Berlingo Nazioarteko Zinema Jaialdian proiektatu zuten lehendabizikoz. Film horren gidoia, Satantango filmarena bezala, Krasznahorkairekin batera idatzi zuen Tarrek. Bien arteko elkarlanak eman zuen beste fruiturik ere: 2000 urtean Werckmeister Harmóniák filma ondu zuen Tarrek, Krasznahorkaik 1989an idatzitako beste eleberri batean oinarrituta. Filma Hungariako komunismoan girotuta dago, eta, tonu aski melankolikoan, Janos eta Gyorgyren bizitza kontatzen du. 2007an A Londoni Ferti filmaren gidoia idatzi zuten Tarrek eta Krasznahorkaik elkarrekin, Georges Simenonen eleberri bat moldatuta. Maloin trenbideko langilea da film horren protagonista; diruz betetako zorro bat hartuko du hilketa bat gertatu den eszenatokitik. Tarrek zinemari egindako ekarria denboraren erabileran datza, ekintza kontatzeko bide dramatiko klasikoa irauli eta definizio berri bat eman baitzion narrazioaren erritmoari. Bestalde, filmaren baitako elkarrizketak minimoetara murriztu zituen, eta ikuslea bizitzak berez dakarren higatzeari eta errepikapenari begiratzera behartu. Musika ere ahalik eta gutxien baliatzen zuen. Haren zinema moldea ulertzeko, plano sekuentziak ezinbestekoak dira. Tarrek ikuspegi existentzial eta ezkorra zuen munduaz, eta denborari berari rol inportantea eman zion behin baino gehiagotan filmetan. Harentzat zinema ez zen entretenimendurako tresna bat, gizakia bere kontraesanen aurrean jartzeko bidea baizik. Alde horretatik, zinema filosofikoa egiten zuela esan liteke. Bederen, ikustekorik gutxi zuen Europa Ekialdeko errealismo sozialarekin, bai eta zinemako narrazio klasikoarekin ere. Horren guztiaren adibide da, era berean, A Torinói ló (2011) filma. Hartan, baserritar elbarri baten eta haren alabaren bizimoduari heldu zion, eta muturrera eraman zituen bere zinema ezaugarritu zuten elementuak. Adibide gisa, hamar minutuko eszena batean bi protagonistak patatak zuritzen ageri dira isil-isilik. Urte hartan, zilarrezko hartza jaso zuen filmak Berlingo zinema festibalean. Handik gutxira, erretiroa hartuko zuela iragarri zuen zinemagileak. Alta, beste bi film labur plazaratu zituen. Azken filma 2019an ondu zuen, enkarguz, Wiener Festwochen Vienako kultur jaialdirako: Missing People. Hartan, jende txiroa erretratatu zuen Austriako hiriburuaren oparotasunarekin kontrastean, orobat migratzaileak eta eskaleak. Harrezkeroztik, bideo instalazioei ipini zien arreta, sormen esparru moduan. Zinema irakasle ere aritu zen; Hungarian, Alemanian eta Frantzian eman zituen eskolak. Tarr-en lanak inspirazio iturri izan dira zinemagile askorentzat azken mende erdian, besteak beste Pedro Costa portugesarentzat eta Apichatpong Weerasethakul tailandiarrarentzat —Cannesko zinema jaialdian urrezko palma irabazi zuen— ; baita Laszlo Nemes hungariarrarentzat ere.

Frantziako Jendarmeriak lau pertsona atxilotu ditu gaur goizean Larresoron eta Hendaian (Lapurdi) egin dituen bi operaziotan, baina dagoeneko aske utzi dituzte. U14 kolektiboko kideak dira laurak, eta, Mariel Garrigos Baionako prokuradoreak BERRIAri baieztatu dionez, iazko uztailaren 14an Ezpeletan (Lapurdi) egin zuten mobilizazioarekin lotuta atxilotu dituzte. Egun horretan, U14 kolektiboak Frantziako Estatuaren «zapalkuntza» salatzeko manifestazioa egin zuen; ez zen inolako istilurik izan. Arratsalde bukaeran bidalitako agiri batean, atxiloketaren arrazoiak zehaztu ditu Garrigos prokuradoreak: segurtasun indarrei taldean irainak, eta heriotza eta andeatze mehatxuak egitea; aurpegia estalita ibiltzea; krimen edo delitu bat egiteko probokazio publiko eta zuzena; deklaratu gabeko manifestazio batean parte hartzea. Atxilotutako laurak kargurik gabe atera dira eta ez dute auzibiderik izanen, baina prokuradoreak erran du ikerketak zabalik jarraitzen duela. Eguerdian berrehun bat pertsona elkartu dira Kanboko jendarmeria aitzinean, atxiloketak salatu eta militante gazteei babesa adieraztera. 19:00etan, beste protesta bat egin dute Senpereko jendarmeria aitzinean. Berrehun bat pertsona elkartu dira Kanboko jendarmeria aitzinean atxilotutako lau gazteei babesa adierazteko. ‘Atxilotuak askatu’ eta ‘borroka da bide bakarra’ oihuak entzun dira @berria pic.twitter.com/gqxz3mGNsD — Ekhi Erremundegi (@EkhiErremundegi) January 6, 2026 U14 kolektiboko kideek azaldu dutenez, goizean goiz egin dute sarekada jendarmeek, 06:00etan. «Larresoron atxilotu dituzten bi anaietarik bat berehala eraman dute, eta bestea etxean atxiki dute miaketa egin bitartean», esplikatu du. Atxilotuak elkarrengandik aldentzeko borondatea ikusi dute horretan, haienganako sostengua zailtzeko asmoz. Izan ere, atxiloketek helburu argia dutela erran dute gazte mugimenduko kideek: «Militantzia beldurtzea, zigortzea eta kriminalizatzea; fiteago erranik, U14 kolektiboa suntsitzea. Hau da Frantziako estatu zapaltzailearen estrategia: herri mugimenduei zein mugimendu iraultzaileei jazartzea». Intimidazio saiakera U14 kolektiboak Frantziaren asimilazio politika salatu du hainbatetan, eta Frantziaren jaiegun nazionaletan mobilizatu izan da. Hala egin zuten joan den uztailean ere, Ezpeletan antolatu zuten manifestazioan. Azaldu zutenez, hain zuzen, Frantziako festa nazionala ez da haien festa. Frantziako naziotasuna azkartzearekin batera Euskal Herriaren nazio zapalkuntza elikatzen duela baieztatu zuten. Horrez gain, «masa turismoa» eta «euskal kulturaren merkantilizazioa» ere gaitzetsi zituzten, eta aurreko hilabeteetan hainbat eragilek jasan zuten errepresioa txarretsi. Baina ez zen inolako istilurik izan protestan zehar. Horregatik, «harridura» agertu dute goiz honetako atxiloketak protesta harekin lotuak direla jakitean. «Egin izan dugun manifestaziorik lasaiena izan zen. Ez zen inolako ekintzarik izan, beste urte batzuetan izan diren gisara. Harrabotsa egin genuen karrikan, banderolak atera genituen, baina deus gehiagorik ez», kontatu du U14ko kide batek kazetarien aitzinean. Haserre mintzatu dira U14ko kideak: «Hemen zigortzen dutena ez da lege urraketa bat; militante batzuek eramaten duten jardun politikoa zigortzen ari dira», salatu dute. «Gure jardun politikoa kriminalizatu eta bortitzak garela esango dute. Gaur argi ikusi da berriz ere norena den bortizkeria: askatasunaren aldeko manifestazio batean parte hartzeagatik txakurtegian bukatzen dugu militanteek». Hala ere, argi utzi nahi izan dute «intimidazio saiakera» horiek guztiek ez dituztela geldituko, eta zapalkuntzak segitzen dueno borrokatzen segitzeko borondatea agertu dute. Halaber, dei egin diete Ipar Euskal Herriko gazteei «alternatiba iraultzaileak sortzeko helburuz» antolatzera eta borrokatzera, «U14 kolektiboan edo beste talde politiko batetan, baita zure inguruko lagunekin eta ezagunekin ere». Aurrekariak 2023an Ez da lehen aldia Frantziako Estatuak U14 kolektiboaren aurka egiten duena. Lehenago ere hainbat kide atxilotu dituzte. 2023an Donibane Lohizunen egin zuten manifestazioaren ondotik, prefetak kolektiboaren aurka egitera deitu zuen Baionako prokuradorea, eta 2024ko martxoan sei kide atxilotu zituzten. Urrian epaitu zituzten, eta gibelapenezko kartzela zigorra eman. Ezpeletako manifestazioan auzi hori ere salatu zuten: «Ikuspegi zabalagoari erreparatuta, gure inguruko hainbat mugimendu iraultzailek eta herri mugimenduk jasaten dute errepresio egituratua gaur egun: Marieneak, Euskal Herrian Euskaraz-ek eta ageri ez diren beste hainbatek. Gure iritziz, kasu horiek ez dira bakanak; horregatik, guk ere modu kolektiboan antolatu eta erantzun behar dugula sinesten dugu, betiere gure bide politikoa instituzioetatik kanpo ulertuta».

Giro goxoa izan da gaur Eibarko Astelena pilotalekuan (Gipuzkoa), eta ikusleek gozatua hartu dute. Zortzigarren jardunaldiko azken partida jokatuta, estu-estu dago sailkapena. Sei bikote daude lau garaipenekin. Hain zuzen, puntu garrantzitsua lortu dute gaur Jokin Altunak eta Joseba Ezkurdiak. 22-15 irabazi diete Peio Etxeberriari eta Beñat Rezustari. 12na joan dira markagailuan, baina, hortik aurrera, gorriak izan dira nagusi, eta urdinek ezin izan dute ezer egin. Horiek horrela, azken bi lehiak irabazita, suspertu egin dira Altuna eta Ezkurdia, eta laugarren puntua poltsikoratu dute. Kinka larrian daude, berriz, Etxeberria eta Rezusta. Jokatutako zortzi partidetatik bakarra irabazi dute, eta zuloan daude, ia-ia aurrera egiteko aukerarik gabe. Bikote indartsua da berez, baina ez dira ari nahi bezala. Gaurkoan ere, ez dute gozatu. Gorabeheratsu aritu da Etxeberria, eta aurrelariak egindako opariak garesti ordaindu dituzte. Guztira bederatzi tanto egin ditu zenoztarrak, inork baino gehiago, baina hamar izan dira huts egindakoak. Gaizki hasi da, hobera egin du gero, eta oker bukatu du. Hain justu, hark egin du partidako lehen tantoa, baina huts egin du hurrengo hiruretan. Hala, komeria eta buruhauste handirik gabe hartu dute aurre markagailuan Altunak eta Ezkurdiak. Ohartzerako, 5-1 jarri dira. Orduantxe esnatu da zenoztarra, eta tanto eder asko egin ditu, gehienak airez. Lehian bete-betean sartu dira urdinak, eta gorriak harrapatzea eta aurreratzea lortu dute. 7-7 berdindu dute partida, eta 7-8 eta 9-11 aurretik jarri dira segidan. Gozakaitz aritu da tanto batzuetan Altuna. Horren erakusle, 10-11koa egindakoan nola ospatu duen: garrasika, amorruz. Pareko aritu dira hurrengo tantoetan bi bikoteak, eta markagailua ere horren isla izan da: 11-11 eta 12-12. Horraino. Amezketarra aurrean asmatzen hasi da, eta, tantoz tanto, ihes egin dute. Zenbait tanto gogor ere jokatu dituzte. Bi dira nabarmentzekoak, eta, bietan, gorriek asmatu dute azkenean. 15-12koa izan da horietako bat: tantoa bukatu aurretik pilotariek txaloka jarri dituzte ikusleak, eta merezi bezala amaitu du Altunak, pilota txokoan dotore utzita. 19-14koa izan da, hala ere, tantorik gogorrena eta nahasiena. 84 pilotakada jo dituzte, eta, leher eginda zeudela, huts egin du Etxeberriak. Hortxe lehertu da zenoztarra, eta kale egin du gorrien azken hiru tantoetan. Azkenean, 22-15 bukatu da. «Polita dago txapelketa» Partida amaitutakoan, garaipenarekin pozik agertu da Ezkurdia. «Kostatu zaigu partidak erritmo bizia izatea, baina irabazi dugu, eta gustura gaude. Hortxe gaude sei bikote, polita dago txapelketa. Partidaz partida joan behar dugu». Binakakoak ez du etenik. Gaur jokatu dute zortzigarren jardunaldiko azken partida, eta ostiralean ekingo diote bederatzigarrenari. Altuna III.a eta Ezkurdia Elordiren eta Zabaletaren aurka ariko dira. Aipatu bezala, estu dago sailkapena. Nagusitasunez ari dira Laso eta Albisu: zortzi partidetatik zazpi irabazi dituzte. Ezinean, berriz, Etxeberria eta Rezusta: bakarra irabazi dute. Eta lehia bizia dago gainerako sei bikoteen artean: berdinduta daude lau garaipenekin. Beraz, asko dago jokoan.

Orkatiletan eskuburdinak zituela heldu da Nicolas Maduro Venezuelako presidentea New Yorkeko Manhattan auzoko epaitegi federal batera. Alvis K. Hellerstein epaile federalak eskatu dio baieztatzeko nor den, eta hark erantzun dio Maduro dela, Venezuelako presidentea; geroago ere esan du: «Oraindik ere nire herrialdeko presidentea naiz». Cilia Flores haren emaztea ere epaitegian izan da: «Venezuelako Errepublikako lehen dama naiz». Larunbatean Venezuelari bonbaz eraso egin ostean, Caracasen preso hartu zituzten AEBek, nazioarteko legedia hautsita; gero, New Yorkeko segurtasun handiko espetxe batera eraman zituzten, narkotrafikoa eta ustelkeria leporatuta. «Gerra presotzat daukat neure burua. Caracasko nire etxean harrapatu ninduten, Venezuelan», adierazi du Madurok. Epaileak moztu egin dio, eta adierazi izango duela horrelakoak esateko «une eta leku» hoberik. Donald Trumpek larunbatean bertan garbi utzi zuen Maduroren eta Floresen auzipetzea Venezuelan esku hartzeko formalitate bat izan dela. Madurori narkotrafiko sare baten buru izatea leporatzen diote; delitu hauek egozten dizkiote, hain zuzen ere: narkoterrorismorako konspirazioa, AEBetan kokaina inportatzeko konspirazioa, metrailadoreak eta suntsitzeko gailuak izatea, horiekin jarduera kriminalak babestea eta AEBek kriminaltzat jo dituen erakundeekin kolaboratzea. Floresi, berriz, leporatzen diote erakunde kriminal horiei bitartekoak emateko eta halakoak diruz laguntzeko operazioak babestea, AEBetako hedabideek iturri judizialak aipatuz jaso dutenaren arabera. Hellersteinek kargu horiek irakurri dizkie auzipetuei. «Errugabea naiz, ez erruduna. Gizon zintzoa naiz», erantzun du Madurok. «Errugabea naiz, errugabea guztiz», erantzun du Floresek. Barry Pollack Maduroren abokatuak esan du presidenteak, «oraintxe bertan», ez duela fidantzarik nahi; gainera, iradoki du atxiloketaren kontra egingo dutela, argudiatuta Madurok immunitatea duela herrialde bateko estatuburua denez gero. Oraingoz, Floresek ere ez du nahi aske geratzeko fidantzarik, Mark Donnelly abokatuaren arabera. Epaileak esan die eskubidea dutela Venezuelak AEBetan duen kontsularekin hitz egiteko, eta baliatu nahi dutela erantzun diote biek. Pollackek gogoratu du «zaintza beharko duten osasun arazoak» dituela Madurok; Donnellyk, berriz, esan du Floresek «zauri nabarmenak» dituela, preso hartu zutenean egindakoak. Hurrengo auzi saioa martxoaren 17an egingo dute. Madurori 2020ko martxoan leporatu zizkioten droga delituak Manhattanen, DEA drogen aurkako agentziak egindako ikerketa batean oinarrituta. Joan den larunbatean fiskaltzak akusazio hori handitu, eta auzitegiak plazaratu egin zuen. Horren arabera, Madurok Venezuelako estatua erabili du bi hamarkadaz AEBetan kokaina sartzeko eta herrialde horren aurkako «arma gisa» baliatzeko. Maduroz eta Floresez gain, Ernesto Maduro bi horien semea, Grysell Torres semearen emaztea, Diosdado Cabello Venezuelako Barne ministroa, Ramon Rodriguez Barne ministro ohia eta Hector Rusthenford Araguako Trena talde kriminaleko burua ere auzipetu dituzte. FARC eta ELN gerrillak ere nahastu dituzte auzian. [articles:2152120] Trumpek, baina, argi utzi du berehala zein den larunbatean egindako operazioaren benetako helburua. Atzo, berriro, Venezuelako baliabide naturalak ustiatzeko asmoa agertu zuen, eta Delcy Rodriguez Venezuelako jarduneko presidenteari horretarako ahalmen osoa emateko eskatu dio. AEBek Venezuelako Gobernuarekin orain «lankidetza hobea» izatea espero dute, baina Venezuelako baliabideak ustiatzen utzi ezean, Trumpek mehatxu egin du beste eraso bat egingo duela. The Atlantic astekarian, Rodriguezi zera esan dio, «zuzen» jokatzen ez badu, Maduroren etorkizuna baino txarragoa izango duela. Bide batez, atzo esan zuen ez zaiola gaizki iruditzen Rodriguezek esatea AEBek Maduro «bahitu» egin dutela: «Ez da hitz desegokia». «Ahalmen osoa behar dugu petrolioa eta beste gauza batzuk ustiatu eta herrialdea berriro eraikitzeko», adierazi zuen, eta Venezuelako azpiegiturak gaizki daudela argudiatu. Larunbatean esan bezala, atzo berriro adierazi zuen chavismoak petrolioa ustiatzeko azpiegiturak lapurtu zizkietela AEBei. Venezuelako egoerari adi-adi egongo dira AEBak, eta administrazio berriak egiten duenaren arabera jokatuko dute; hala ere, Trumpek argi utzi du prest daudela berriro eraso egiteko. Kolonbia, Kuba eta Mexiko, Trumpen jomugan Kolonbiari ere egin dio mehatxu Trumpek: «Kolonbia ere oso gaixo dago. Gaixo dagoen gizon batek gobernatzen du, kokaina ekoitzi eta AEBetan saltzea gustuko duen batek. Ez dio luzaro iraungo». Gaineratu zuenez, atsegin du Maduro preso hartzeko agindu zuen operazioaren antzeko beste «misio» bat Kolonbiara bidaltzea. Ez da Gustavo Petro Kolonbiako presidentea mehatxatzen duen lehen aldia; nazioarteko droga trafikoan nahastuta egotea leporatzen dio, eta larunbateko operazioaren ostean egin zuen lehen agerraldi ofizialean «babesteko» esan zion. Kubaz ere mintzatu zen atzo AEBetako presidentea, hegazkin ofizialean egin zituen adierazpenetan. «Venezuelako petroliorik gabe», Miguel Diaz-Canel presidentea «erori» egingo dela iragarri du, eta gaineratu zuen ez duela uste horretarako «ekintzarik egitea» beharrezkoa izango denik. Kubako ekonomia zapuztuta dagoela esan du: «Ez dakit nola eutsiko dioten. Ez dute diru sarrerarik. Guztia Venezuelatik jasotzen zuten, Venezuelako petroliotik». [articles:2152137] Trumpek Karibe eta Mexikoko Golkoa kontrolatu nahi ditu, eta narkotrafikoaren aurka ahul jokatzea leporatu dio Claudia Sheinbaum Mexikoko presidenteari: «Pertsona bikaina da, baina beldur die Mexiko kontrolatzen ari diren kartelei». Ipar Amerikako herrialde horretan ere esku hartzeko asmoa agertu du, eta «zerbait» egin beharra dagoela esan. «Mexikok aurre egitea nahi genuke. Horretarako gai dira, baina, zoritxarrez, kartelak oso indartsuak dira Mexikon». Azaldu zuen AEBetako soldatuak Mexikora bidaltzea eskaini diola Sheinbaumi, baina muzin egin diola, horrek euren subiranotasuna urratuko lukeelakoan.

Kolonbia behin-behineko kideak hala eskatuta, Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak larrialdizko bilera bat egin du, Ameriketako Estatu Batuen erasoaren legezkotasunari buruz eztabaidatzeko. Samuel Moncada, Venezuelak NBEn duen enbaxadorea, han izan da: salatu du Washingtonen erasoak ez duela inolako «justifikazio legalik», eta agerian utzi kolokan daudela Venezuelaren subiranotasuna, nazioarteko legediaren «sinesgarritasuna» eta Segurtasun Kontseiluaren beraren «autoritatea». Moncadaren ustez, Venezuela «okupatzeko» saiakera da asteburukoa, eta Nicolas Maduro presidentea preso hartu izana «aurrekari arriskutsua» da. AEBek Maduroren immunitatea errespetatu dezatela exijitu du, eta berehala aska ditzatela bai presidentea eta bai haren emazte Cilia Flores. Delsy Rodriguez Venezuelako jarduneko presidentearen alde ere hitz egin du: «Jarraitutasun instituzionala, egonkortasuna eta barne bakea bermatuko ditu». Mike Waltz AEBek Nazio Batuen Erakundean duten enbaxadoreak AEBetako armadaren operazioa justifikatu du: «Maduroren erregimena ez zen legitimoa». Haren esanetan, kontinentea «desorekatzen» zuen. Gogorarazi du hainbat herrialdek ez zutela aitortu Maduroren garaipena duela bi urteko presidentetzarako hauteskundeetan, eta ez zela estatuburua, «droga trafikatzailea» baizik: «Urte luzez, Madurok eta bere gertukoek hauteskundeak manipulatu dituzte, botereari legitimitaterik gabe eusteko». Halaber, berretsi du AEBen asmoa ez dela Venezuela «okupatzea», eta asteburuko erasoaldia ez dela herrialdearen kontrako «gerra»; Waltzen hitzetan, «legea betearazi» nahi izan dute: «Narkotrafikatzaile bat atxilo hartu dugu gure herritarren kontra egin dituen krimenengatik, legea errespetatuz». Azaldu du Donald Trump AEBetako presidenteak «diplomaziaren» aldeko jarrera erakutsi duela orain arte: «Saiakera ugari egin zituen. Madurok uko egin zien. Trumpek argi utzi zuen narkoterrorismoa gerarazi egin behar zela; hala ere, bere horretan jarraitu zuen». Estatubatuarrak «babesteko» ekintza dela nabarmendu du, justiziarengandik «ihesi» izan baita —AEBek duela bost urte leporatu zizkioten droga delituak Madurori—. Waltzek iradoki du «etorkizun hobea» nahi dutela Venezuelarentzat: eskualdea «orekan jarriz» eta «gune seguruago» bihurtuz lortu nahi dute hori. Erantsi du «bakea, askatasuna eta justizia» merezi dutela venezuelarrek, eta petrolioari buruz ere hitz egin du: «Energia erreserbarik handienak ezin dira AEBen etsaien esku egon». Vassili Nebenzia Errusiaren ordezkariak salatu du Maduroren kontrako «oldarraldia» izan dela asteburukoa, eta ez dagoela «krimen» hori «justifikatuko» duenik: ohartarazi du Washingtonen ekintzek bueltan ekarriko dutela «legerik gabeko garaia», zeina «AEBek indarrez eta kaos bidez azpiratuko» duten, hain zuzen ere. Agerian utzi du Washingtonek «selektiboki» jardun duela nazioarteko legediari dagokionez, eta horrek «hauspoa» emango diola «neokolonialismoari eta inperialismoari». Segurtasun Kontseiluaren jarduna nabarmendu du, horixe bera baita «modu bakarra» AEBek men egin dezaten: «Elkarrizketaren bidez konpondu behar da, [NBEren] Gutunean dago jasota». Sun Lei Txinaren ordezkariaren laguntzaileak esan du «aldebakarreko» operazioa izan dela AEBena, eta «ilegala», gainera: «Ekintza militarrak jarri dituzte ahalegin diplomatikoen gainetik».